Mevsimlik tarımda çocuk emeği: çok boyutlu sömürünün Niğde ili özelinde incelenmesi

Bu çalışma, mevsimlik tarımda çocuk emeği konusunu ele almaktadır. Çocuk emeğinin tarihi, Sümerlere kadar tarihlenebilse de Sanayi Devrimi çocuk emeğinde nitelik ve nicelik olarak önemli bir kırılma yaratmıştır. Mevsimlik tarımda çocuk emeği ise, kapitalizmin küçük meta üreticiliği üzerindeki etkisiyle önemli bir kırılma yaşamıştır. Hane içerisinde ücretsiz emek gücü olarak kullanılan çocuklar, köylülerin topraksızlaşmasıyla birlikte ücretli işçiler haline gelmeye başlamıştır. Hanenin bir ilden başka bir ile göçüyle sürdürülen mevsimlik tarım, Türkiye gibi tarımın önemli olduğu bir ülkede hala çoğunlukla emek yoğun bir şekilde gerçekleştirilmektedir. Mevsimlik tarım hane olarak dahil olunan yapısı itibariyle çocuk emeği kullanımının yoğun olduğu bir alandır. Buna ilişkin çok sayıda çalışma yapılmasına rağmen, çocukların maruz kaldığı sistematik sömürüyü çok boyutlu bir şekilde ele alan çalışma sayısı kısıtlıdır. Çalışma, mikro düzeyde çocuk emeğinin arz tarafı olan hane ve talep eden taraf olan işveren boyutunu ele almaktadır. Mezo düzeyde ise çocuk emeğinin varlığı bilinmesine rağmen o çocukları fark etmeyen, fark etse bile onları koru-ya-mayan politikalar zincirinin üreticisinin devletin rolü incelenmektedir. Makro düzeyde ise, küçük bir ildeki bir kasabada başlayan ve uluslararası pazarda biten tarımsal üretimde çok uluslu şirketlerin, tedarik zincirlerinin ve küresel ticaret ağının yarattığı çocuk emeği sömürüsü araştırılmaktadır. Bu tez çalışması, nitel araştırma desenlerinden saha çalışması ile mevsimlik tarımda çocuk emeği olgusunu; elma, kiraz, patates gibi ürünlerle Türkiye tarımsal üretiminde önemli bir şehir olan Niğde örneğinde incelemektedir. Çalışmanın bulguları; yarı yapılandırılmış görüşme ve yapılandırılmamış gözlem teknikleriyle bilgi toplanan saha araştırmasına dayanmaktadır. Niğde, tarımsal üretimin dağınık yapısı itibariyle il sınırlarının tüm çeperlerinde çadır alanları bulundurması sebebiyle saha araştırması iki farklı ortamda yürütülmüştür. Bu kapsamda ilin büyük çadır sahalarından birisinin yer aldığı Konaklı Kasabası ve; Çukurkuyu Beldesinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında, 13 çocuk, 7 ebeveyn, 3 çavuş, 3 işveren temsilcisi, 2 kamu personeli, toplam 28 kişi ile görüşülmüştür. Niğde'de gerçekleştirilen saha araştırması bulguları, Niğde ili'nde tarımsal üretimde yetişkin ya da çocuk, mülteci ya da yerli, kadın ya da erkek fark etmeksizin bütün işçilerin eşit ücret aldığını göstermektedir. Niğde ilinin özgün koşullarına bağlı olan bu durum, gerekli işçi sayısını yakalayabilmek için gerekli görünmektedir. Bir yıl arayla görüşülen çadır sakinlerinden, ilk yıl üretime katılmayan çocukların ikinci yıl ekonomik sebeplerle çalışmaya başladıkları görülmüştür. "Emek çocuğun, ücret hanenin" olarak genelleşen uygulamanın Niğde ilinde de geçerli olduğu belirtilmelidir. Kayıt dışılık ve güvencesizliğin tarımsal üretim için gerekliliğini vurgulayan işverenlerin, üretimin sonlandırılması aşamasında çocuk dahil tüm işgücüne başvurdukları ifade edilmektedir. Çocuk emeğinin yer aldığı üretim sürecini kırsaldan ulus ötesine taşınmasını inceleyen çalışmanın bulguları mevsimlik tarımda çocuk emeğinin; hanehalkının ekonomik koşulları, işverenlerin üretim yapısı ve kapasitesi, devletin eğitim, tarım, göç, emek politikaları tarafından şekillendiğini göstermektedir.