The Andican uprising, 13 May 2005

Sovyetler Birliğinin çöküşünden bu yana Özbekistan, devlet yaratma sürecinde ekonomik, sosyal ve siyasi olmak üzere bir çok problemle karşı karşıya kaldı. Tüm bu faktörlerin bir araya gelmesiyle 13 Mayıs 2005 tarihinde Özbekistan'ın Andican vilayetinde büyük ölçekli bir ayaklanma ortaya cıktı. Bu tezde Andican ayaklanmasının ardında yatan sebepler açıklığa kavuşturulmaya çalışıldı. Bu sebepleri araştırırken öncelikle Sovyetler Birliğinin çöküsünün ardından Özbekistan'ın yüz yüze kaldığı dini koktenciliğin sebeplerini, doğasını ve derecesini aydınlatmaya çalıştım. Özbekistanda mevcut sivil toplum kuruluşlarının ve klan ilişkilerinin özelliklerini incelemek suretiyle de ülkenin iç politikasi üzerinde ayrıca durdum. Bu tezde iç politikanın yanı sıra uluslararası konjonktürün Andican ayaklanmasında nasıl bir etkisi olmuş olabileceğini görebilmek için Orta Asya da görülen renkli devrimlerle birlikte Amerika Birleşik Devletleri'nin Özbekistanla olan ilişkilerinin bir analizi yapıldı. Karimov hükümetinin mikroekonmik açıdan başarısız mali reformları da ayrıca incelendi. Bu çalışmanın sonucunda varılan nokta Özbekistan'ın iki önemli yapısal özelliği arasında sıkışıp kaldığı yönünde oldu. Bir yandan demokrasinin ilerletilmesi icin gerekli görülen özgürlükler öteki yandan demokrasinin özünü oluşturan laik yapıya aykırı dini koktenciliğe karşı arttırılan otoriter yapı mevcut durumu oldukça zorlaştırdı. Batı demokrasi savaşı verirken yakın ilişkilerden medet uman Dogu otoriter Karimov hükümetini destekledi. Hali hazırda ekonomik problemlerden şikayetci halk Karimov'un otoriter politikalarından iyice rahatsızlık duymaya başladı. Dini gruplar ekonomik olanaklar sunarak yandaş elde etmek suretiyle bu rahatsızlıktan faydalandı, aynı zamanda sosyal baskıdan bıkmış Özbekler, Amerika ve Avrupa Birliği tarafindan sivil toplum kuruluşları aracılığıyla desteklendi. Bu doğrultuda Andican ayklanması tüm bu faktörleri içerisinde barındıran sosyal bir vakkadır ve bu tez Özbekistanı anlamak için bu ilişkilerin incelendiği bir laboratuvar çalışması olarak algılanmalıdır.