Bireysel emeklilik sistemi ile makroekonomik dinamikler arasındaki ilişki: Türkiye örneği

Bu çalışma kapsamında, bireysel emeklilik sistemi parametrelerinden toplam katılımcı sayısı, toplam fon tutarı, toplam katkı payı tutarı, toplam sözleşme ve sertifika sayısı, makroekonomik göstergelerden BİST 100 pay endeksi, döviz kuru (Dolar/TL), altın fiyatı, TÜFE ve kısa vadeli faiz oranı değişkenleri arasındaki ilişki incelenmektedir. Çalışmada Ocak 2010 – Aralık 2020 arası dönem dikkate alınırken aylık veri seti kullanılmıştır. Değişkenler arası ilişki, veri setinin özelliklerine uygun yöntemler aracılığıyla irdelenmiştir. Bu bağlamda analize dâhil edilen bağımlı ve bağımsız değişkenlerin öncelikle ADF Birim Kök Testi ile durağanlıkları test edilmiştir. Tüm değişken serilerinin seviyelerinde durağan olmadıkları ve birim kök içerdikleri tespit edilirken serilerin birinci farkı alındığında ise durağan hale geldikleri belirlenmiştir. İkinci kısımda ise yapısal kırılmayı test eden Fourier ADF Birim Kök Testi (Enders & Lee, 2012) ile serilerin birim kök içerip içermediğine bakılmış, bağımlı ve bağımsız tüm değişkenlerde Fourier ADF Birim Kök Testine (Enders & Lee, 2012) göre H0 hipotezinin reddedilemeyeceği, serilerin birim kök içerdiği sonucuna ulaşılmıştır. Trigonometrik değişkenlerin anlamlılıkları incelendiğinde ise trigonometrik değişkenlerin anlamsız olduğu tespit edilmiştir. Daha sonraki adımda Eşbütünleşme testine geçilmiş birinci adımda Var modeli kurularak uygun gecikme uzunluğu belirlenmiştir, ikinci adımda ise Banerje et al (2017) Fourier ADL Eşbütünleşme testi uygulanmıştır. Test sonucunda H0 hipotezi (Eşbütünleşme yoktur) reddedilmiş, Eşbütünleşme vardır sonucuna ulaşılmıştır. Son adımda ise FMOLS, DOLS, CCR yöntemleri ile uzun dönem katsayılarının tahmini yapılmıştır. Uzun dönemli kovaryans tahmininde Nevey-West bant genişliği kullanılmış ve öncül gecikme uzunlukları Schwarz bilgi kriterine göre maksimum 3 olarak alınmış katsayıların anlamlı olduğu görülmüştür. Sonuç olarak çalışma kapsamına dâhil edilen bireysel emeklilik sistemi göstergeleri ile makroekonomik parametreler arasında genel olarak çeşitli düzeylerde uzun dönemli ilişki tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Bireysel Emeklilik Sistemi, Otomatik Katılım, Birim Kök, Eşbütünleşme, Özel Emeklilik Sistemi.