Yaşlı hastalarda kardiyak cerrahisi sonrası erken mobilasyon egzersizleri ile geleneksel fizyoterapinin karşılaştırılması

Kardiyovasküler sistem, diğer adıyla dolaşım sistemi kalp ve kan damarlarından oluşur. Bu sistem vasıtasıyla kan tüm vücuda yayılır, oksijen ve besin maddeleri tüm doku ve organlara iletilir. Kardiyovasküler hastalıklar (KVH) koroner kalp hastalığı, serebrovasküler hastalıklar ve konjenital kalp hastalığı gibi bir grup hastalığın genel tanımıdır. KVH'nin etiyolojisi ve patogenezi büyük ölçüde yaşam tarzına bağlıdır. KVH'lerin davranışsal, biyolojik ve sosyal düzeyde yatkınlıkları ve risk faktörleri vardır. Bunlar yaş, cinsiyet, genetik faktörler, diabetes mellitus, hiperlipidemi, obezite, hipertansiyon, sağlıksız beslenme, sigara kullanımı, fiziksel hareketsizlik ve stresli yaşam tarzıdır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), kan basıncı, kolesterol, obezite ve sigara içiminin kontrolü ile KVH'lerin görülme sıklığının yarıya indirilebileceğini bildirmektedir. Günümüzde yıldan yıla artan KVH'ler mortalite ve morbiditenin başlıca sebeplerindendir. WHO'ya göre, KVH her yıl yaklaşık 17,9 milyon kişinin ölümüne sebebiyet vermekte ve dünyada ölüm nedenleri arasında birinci sırada yer almaktadır. KVH nedeniyle gerçekleşen beş ölümünün dördü kalp krizi ve serebrovasküler olaylardan kaynaklanmakta ve bu ölümlerin üçte biri 70 yaşın altındaki kişilerde gerçekleşmektedir. Post-operatif dönemde aktif olan hastaların hastanede kalma sürelerinin daha kısa olduğu ve post-operatif komplikasyonlara daha az maruz kaldıkları bilinmektedir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, tekrarlayan kardiyovasküler olayların %75'i önlenebilmekte ve ikincil koruma bu yükü hafifletebilmektedir. Kardiyak rehabilitasyon (KR), mortaliteyi azaltan ve KVH'li hastaların yaşam kalitesine olumlu etki eden, etkili bir ikincil korunma için tüm klavuz önerileri sunan kapsamlı bir bakım modelidir. Kardiyak rehabilitasyon programları ile KVH'li hastaların, değiştirilebilir risk faktörlerini önleyerek veya ortadan kaldırarak, hastalık öncesi durumlarını yeniden kazanmaları hedeflenmektedir. Kardiyak rehabilitasyon, hastanın değerlendirilmesi, diyet, kilo verilmesi, egzersiz eğitimi, kronik hastalıkların tedavisi, psikososyal destek, fiziksel aktivite danışmanlığı ve sigaranın bıraktırılması olmak üzere on bileşenden meydana gelmektedir. Kalp ameliyatı geçirmiş yaşlı bireylerde de fiziksel aktivitenin hastanede yatış süresini ve komplikasyon görülme sıklığını azalttığı bildirilmektedir. Bu çalışmanın amacı kalp cerrahisi ameliyatı geçirmiş yaşlı bireylerde erken mobilizasyon ve fonksiyonel egzersizin fiziksel aktivite, fonksiyonel durum ve denge üzerine etkisini değerlendirmektir. Bu tez çalışması Irak-Bağdat Ibn Al-Bitar Kalp Cerrahisi Hastanesi'nde yapılmıştır. Çalışmaya kardiyak cerrahi geçirmiş 100 hasta (69 erkek, 31 kadın) dahil edilmiştir. Katılımcıların tümü 65 yaş ve üzeri bireylerdir. Katılımcılar, her grupta ellişer hasta olmak üzere Grup A ve Grup B olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Grup A müdahale grubu, Grup B kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Her iki gruba da konvansiyonel kardiyak fizyoterapi uygulanırken, Grup A'ya ek olarak erken mobilizasyon ve fonksiyonel egzersiz programı (postoperatif ilk 2 gün, yoğun bakım ünitesinde, günde üç kez: glenohumeral ve servikal mobilizasyon, baş kontrolü, el kavrama egzersizleri, oturma pozisyonunda denge egzersizleri, spirometre ile solunum egzersizleri, postüral drenaj, torakal perküzyon ve vibrasyon uygulanmıştır. Postoperatif üçüncü ve yedinci günler arasında ise, günde üç kez: solunum egzersizleri, inspiratuar kas güçlendirme, postüral drenaj, sandalyede oturma kalkma-öne ve geriye yürüme- duvara yaslanıp oturma kalkma gibi fonksiyonel egzersizler, tolerasyona göre 2-10 dakikalık yürüme egzersizleri) uygulanmıştır. Hastaların demografik ve klinik bilgileri postoperatif ilk gün kaydedilmiştir. Değerlendirme ölçümleri ise postoperatif ilk gün ve yedinci gün yapılmıştır. Değerlendirme ölçeği olarak: Kısa-Form Fiziksel Aktivite anketi (SF-IPAQ) fiziksel aktivitenin değerlendirilmesinde, Zamanlı Kalk ve Yürü Testi (TUG) dengenin değerlendirilmesinde, İki Dakika Yürüme Testi (2MWT) ve Kısa Fiziksel Performans Ölçeği (SPPB) fonksiyonel kapasitenin ölçülmesinde kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen istatistiksel sonuçlara göre: A grubundaki bireylerin yoğun bakımda kalma sürelerinin B grubuna böre daha az olduğu tespit edilmiş, A grubundaki bireylerin 2MWT sürelerinin B grubuna böre daha fazla olduğu tespit edilmiş, A grubundaki bireylerin SF-IPAQ değerlerinin B grubuna böre daha fazla olduğu tespit edilmiş, A grubundaki bireylerin TUG sürelerinin B grubuna böre daha az olduğu tespit edilmiş ve A grubundaki bireylerin SPPB değerlerinin B grubuna böre daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Korelasyon analizine göre A grubundaki bireylerde 2MWT ile SF-IPAQ, TUG ve SPPB arasında pozitif korelasyon TUG ile 2MWT ve SF-IPAQ arasında ise negatif korelasyon tepit edilmiş, diğer parametrelerde ise pozitif korelasyon tespit edilmiştir. B grubunda ise 2MWT ile SF-IPAQ ve SPPB arasında pozitif, SPPB ile SF-IPAQ arasında pozitif, TUG ile SPPB arasında ise negatif korelasyon tespit edilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre kalp cerrahisi geçirmiş yaşlı bireylerde erken mobilizasyon ve fonksiyonel egzersiz, fiziksel aktivite ve fonksiyonellik üzerine iyileştirici etki göstermiştir. Ayrıca erken mobilizasyon ve fonksiyonel egzersizin kalp cerrahisi geçiren geriatrik bireylerde dengeyi de geliştirdiği gözlenmiştir. Çalışmamızda postoperatif ilk yedi günlük veriler değerlendirilmiştir. Dolayısıyla bu konu ile ilgili yapılacak daha uzun takip süreli araştırmalar elde edilen çıkarımları güçlendirecektir.