Euro değerindeki değişmelerin Türkiye ekonomisine yansımalarının Avrupa Birliği'ne tam üyelik perspektifinde değerlendirilmesi

Küreselleşme olarak adlandırılan süreçle birlikte uluslararası ticarette ve sermaye hareketlerinde kaydedilen artış, bu faaliyetlerin en kritik değişkeni olan döviz ve paritelerin önemini daha da artırmıştır. Bu sürecin ekonomik gelişmeler ve değişkenler üzerindeki etkisinin belirginleşmesi, döviz kuru politikalarının oldukça dikkatli uygulanmasını zorunlu hale getirmiştir. Birçok ülkede bu bağlamda yapılan hatalar ve yaşanan krizlerin ciddi ekonomik, sosyal ve siyasi sonuçlar doğurabildiği görülmüştür. Dolayısıyla döviz kurlarına yönelik çalışmalar önem kazanmaktadır. Döviz kuru ile ekonomik değişkenler arasındaki etkileşim ve dengelenme mekanizması, döviz kurlarının hangi faktörlerce ve nasıl belirlendiği kadar, ekonomiyi ne şekilde etkilediği sorusunu da önemli kılmaktadır. Bu doğrultuda, küresel, bölgesel ve ulusal boyutlu birçok değişkenle sürekli etkileşim halinde olan ve bir ulusal ekonominin dış dünya ile ilişkilerinin başlıca aracı niteliğindeki döviz kurları, Türkiye ekonomisi açısından da büyük önem arz etmektedir. Avrupa Birliği'ne (AB) tam üyelik yolunda adaylık statüsü devam eden Türkiye için bu önem, Ekonomik ve Parasal Birlik (EPB) ile olası bir bütünleşmenin ortaya çıkaracağı sonuçlar ve Euro değerindeki değişmelerin ekonomiye etkileri bağlamında ayrıca ön plana çıkmaktadır. Avrupa'da ulusal ekonomilerin bütünleşmesini ve nihai hedef olan siyasi birliğe ulaşma yolunda bir dönüm noktasını ifade eden EPB, üretim faktörlerinin serbest dolaşımının yanı sıra, üye ülkelerin ulusal para birimlerini kapsayan uluslararası sabit döviz kuru alanından, ortak bir merkez bankasının yönetiminde tek para biriminin geçerli olduğu uluslarüstü sisteme geçişi temsil etmektedir. Onlarca yıla yayılan ekonomik bütünleşme süreci, yapısal nitelikleri birbirinden farklı olan ve farklı mali politikalar uygulayan AB ekonomilerini kapsayan, Avrupa'ya özgü bir parasal bütünleşme pratiği ile sonuçlanmıştır. Böylece, temsil ettiği uluslarüstü yapının küresel ekonomideki yeri ve etkileri dikkate alındığında Euro, ABD Doları'nın ardından küresel ölçekteki en belirleyici döviz olma niteliğiyle tarih sahnesindeki yerini almış ve küresel finansal sistemi bir nevi çift kutuplu bir yapıyla yeniden biçimlendirmiştir. Bu çalışmada öncelikle, ekonominin en önemli makroekonomik fiyatlarından biri olan döviz kurunun değerinde meydana gelen değişmelerin arka planındaki faktörler ve bu değişmelerin etkileri incelenmektedir. Ardından, Euro'yu yaratan döviz kuru sistemi ve Euro'yu etkileyerek gerek AB'de ve Euro Alanı'nda, gerekse küresel ölçekte yansımalara yol açan süreçler tarihsel gelişimleri itibariyle ortaya konulmaktadır. Son olarak, uluslararası parasal sistemin başat aktörü olan Dolar'ın belirleyiciliği de dikkate alınarak, Euro değerindeki değişmelerin Türkiye ekonomisine yansımaları istatistiksel verilerin de yardımıyla analiz edilmektedir. Bu bağlamda, Türkiye'nin Euro Alanı'na girişi olasılığının/girişinin ekonomiyi karşı karşıya bırakacağı riskleri analiz etmeyi de amaçlayan bu çalışma, Türkiye'nin mevcut ekonomik yapısı ile AB'ye ve buna bağlı olarak EPB'ye olası üyeliğinin ekonomik ve sosyal boyutlarıyla riskli ve sakıncalı sonuçlara zemin hazırlayacağı sonucuna varmaktadır. Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru Teorileri, Uluslararası Parasal Bütünleşme, Euro Alanı, Reel Döviz Kuru, Euro Değeri, Türkiye Ekonomisi.