Muvakkat yapıların imar planlarının uygulanması üzerine etkileri: Trabzon / Ortahi̇sar örneği

Kentsel mekân, yalnızca planların kâğıt üzerindeki öngörüleriyle değil, uygulamada ortaya çıkan boşlukların geçici çözümleriyle de şekillenmektedir. Planların öngördüğü 20–25 yıllık uzun vadeli kararların yanında, muvakkat yapılar plan kararlarından bağımsız, kısa vadeli ihtiyaçların ürünü olarak kentsel dokuda yer edinebilmektedir. 3194 sayılı İmar Kanunu çerçevesinde imar programları plan uygulamasını düzenlesede, uygulamadaki gecikmeler muvakkat yapılaşmayı teşvik etmektedir. Bu yapılar mülkiyet haklarını geçici olarak korurken, altyapı ve ulaşım üzerinde öngörülemeyen baskılar yaratmaktadır. Bu çalışma, 2015–2023 yılları arasında, Ortahisar'da düzenlenmiş muvakkat yapı ruhsatlarına ilişkin MAKS verisinin mekânsal analizi, 2025 yılı itibarıyla Ortahisar ilçesinde gerçekleştirilen saha gözlemleri ve muvakkat yapıların planlama süreci içerisindeki etkileri ile tespit edilen durumun genel mi Ortahisar'a özgü mü olduğunu anlamak amacıyla uzman görüşmelerinin yapıldığı çoklu bir yöntemle yürütülmüştür. Trabzon Ortahisar'da yapılan araştırma, muvakkat yapıların plan bütünlüğünü zedelediğini, geçicilik özelliğini kaybederek uzun vadeli kullanımlara dönüşebildiğini, mali ve sosyal adalet açısından çelişkilere yol açtığı ve mevzuattaki boşlukları görünür kıldığını ortaya koymuştur. Çalışma, imar programları ve denetimlerin güçlendirilmesi, kamu alanlarında geçici yapılaşmanın sınırlandırılması, geçici yapılan plan notlarında detaylandırılması, çevre koruma önlemleri alınması, mevzuatların netleştirilmesi ve şeffaf ruhsat süreçlerinin oluşturulması gibi öneriler geliştirmektedir. Böylece uzun vadeli planlama vizyonu ile geçici yapı izinleri arasındaki gerilimin yönetilmesine yönelik bir yol haritası sunulmaktadır.