Türk kuru incirinde mikotoksin riskinin sistematik olarak araştırılması ve tahmini

İncir (Ficus Carica L.), besin değeri yüksek bir meyve olmakla birlikte mikotoksin, özellikle de aflatoksin (AF) kontaminasyonu nedeniyle önemli bir gıda güvenliği sorununa sahiptir. İncirlerde mikotoksin kontaminasyonu ağaçta, hasat öncesi ve hasat sırasında, işleme, depolama ve nakliye sırasında görülebilmektedir. Etkili kontrol stratejileri ve sistemlerinin geliştirilmesi için kontaminasyonu etkileyen faktörlerin derinlemesine araştırılması ve tahmine dayalı modelleme çalışmalarının yürütülmesi gerekmektedir. Bu tezde, Gıda ve Yem için Hızlı Uyarı Sistemi (RASFF) veri tabanı (2002-2020), Türk kuru incirindeki mikotoksin tehlikesi açısından analiz edildi. Mikotoksin kontaminasyonunu etkileyebilecek tüm faktörler (örn. hava koşulları, tarım ve işleme koşulları ve ürün bazlı olmayan diğer tüm faktörler (örn. ihracat miktarları, mevzuat değişiklikleri)), yıllık ve aylık bildirim trendleri dikkate alınarak değerlendirildi. Kuraklığın, 2007 ve 2012 yıllarında artan bildirimlerde hava durumuyla bağlantılı bir etken olduğu belirlendi. Araştırılan zaman çerçevesinde mikotoksin kontaminasyonuna katkıda bulunabilecek tarım ve prosesle ilgili faktörler, akademik ve gri literatürün derinlemesine incelenmesine dayanarak belirlendi. Mikotoksin tehlikesinin (toplam RASFF bildirim sayısı) Türkiye'deki başlıca kuru incir üretim bölgeleri için (İzmir ve Aydın) (Türkiye Meteoroloji Genel Müdürlüğü) meteorolojik parametreler kullanılarak tahmini için Tekrarlayan Sinir Ağı (RNN) tabanlı bir model geliştirildi. Geliştirilen zaman serisi modeli toplam RASFF bildirim sayısını r değeri 0.64 ve p<0.05 olarak tahmin etti. RNN modeli temel alınarak Türk kuru incirindeki AF riski için iki modül içeren web tabanlı bir analiz ve tahmin aracı tasarlandı: (toplam RASFF bildirimi sayısı dikkate alınarak herkesin kullanımına açık olarak tasarlanan) Modül 1 ve (Bakanlık veri tabanında bulunan mikotoksin kontaminasyon verileri dikkate alınarak Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından kullanılmak üzere tasarlanan) Modül 2. Bu araç, kuru incirdeki mikotoksin riskinin en aza indirilmesine yönelik kapsamlı bir sistem olarak önemli bir potansiyele sahiptir. Mikotoksin kontaminasyon yolları ve hasat öncesinden başlanarak nakliye aşamasına kadar olan tüm süreç boyunca mikotoksin kontaminasyonu üzerinde etkili olabilecek faktörlerle ilgili verilerin sistematik olarak toplanması ve analizi, modelin tahmin yeteneği ile birleştiğinde, riski en aza indirmek için güçlü bir temel sağlayacaktır.