AİHS Bağlamında Özerk Kavramlar Doktrini ve Aile Hayatına Saygı Hakkı

ÖZET Bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, özerk kavramlar doktrininin ne olduğu, nasıl sistemleştirildiği, nasıl anlaşılması gerektiği ve hangi amaçlarla kullanıldığı gibi teorik hususlar üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise aile hayatına saygı hakkının uygulamada özerk olarak nasıl yorumlandığı irdelenmiştir. Çalışmada, AİHM’nin Sözleşme metnindeki kavramları ulusal hukuklarda benimsenen tanımlardan ve anlamlardan bağımsız biçimde ele almasının, Sözleşme’nin etkinliğini korumaya ve taraf devletlerde ortak bir standart oluşturmaya yönelik bir yöntem olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda Mahkeme’nin “aile hayatı” kavramını yorumlarken sosyal, biyolojik, hukuksal ve duygusal bağları dikkate alarak bir değerlendirme yaptığı ve söz konusu kavramı “geniş” yorumladığı görülmüştür. Araştırmada AİHM içtihatları incelenmiş, aile hayatının varlığını belirlemede “fiiliyattaki yakın kişisel bağ” ölçütünün belirleyici olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Tezde ulusal yüksek mahkemelerin (özellikle Türk Anayasa Mahkemesi’nin) özerk yorum ilkesine yaklaşımı incelenmiş ve bu ilkenin ulusal yargı pratiğine yansımaları ortaya konulmuştur. Son olarak, aile hayatının toplumsal ve ahlaki boyutları nedeniyle özerk yorumunun devletlerin egemenlik yetkileriyle zaman zaman çatıştığı gözlemlenmiştir. Bu nedenle AİHM’nin bu konuya ilişkin yorumunun sınırları da irdelenmiştir. Anahtar Kavramlar: Özerk Yorum, Özerk Kavram, Aile Hayatı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Türk Anayasa Mahkemesi