Alakır Çayı Havzası'nın jeomorfolojik özellikleri ve taşkın duyarlılığı analizi

Bu tez, Alakır Çayı Havzası'nda jeomorfolojik özellikleri ve buna bağlı olarak taşkın riskinin değerlendirilmesi ve gelecekteki taşkın durumu için planlama yapılması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Alakır Çayı, Batı Akdeniz Havzası'na dahil olup, özellikle Kumluca ilçesi sınırları içerisinde yer almasıyla bölgesel afet yönetimi açısından önemli bir konumda bulunmaktadır. Çalışma, geçmiş yıllarda yaşanan taşkınları inceleyerek, gelecekte bu tür afetlerin etkilerini minimize etmek için taşkın duyarlılık haritalarının oluşturulmasına odaklanmıştır. Çalışma sürecinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve uydu görüntülerinden yararlanılmış, sahanın fiziki özellikleri detaylandırılmıştır. Çalışmanın başlangıcında, geçmiş taşkın olayları, Devlet Su İşleri ve diğer kaynaklardan elde edilen verilerle incelenmiş, ayrıca iklim özelliklerinin belirlenmesi için klasik iklim sınıflandırması yöntemlerinden faydalanılmıştır. Yapılan analizler, Alakır Çayı Havzası'nda taşkın duyarlılığının belirgin bir mekânsal gradyan sergilediğini göstermektedir: güney kesimler yüksek, orta kesimler orta, kuzey kesimler ise düşük duyarlılık sınıfındadır. Özellikle yüksek duyarlılık zonlarının, yerleşimlerin yoğunlaştığı alanlarla çakışması, havzadaki toplam alanın önemli bir bölümünün düşük riskli olmasına karşın, gerçekleşen riskin yerleşimler üzerinde yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Bu durum, olası taşkınlarda altyapı hasarı, ulaşım kesintileri, tarımsal verim kaybı ve can kaybı gibi ciddi sonuçların meydana gelebileceğine işaret etmektedir. Dolayısıyla, yüksek duyarlılığa sahip bölgelerde yapılaşmanın sıkı denetimi, taşkın yatağına müdahalelerin sınırlandırılması ve risk azaltıcı önlemlerin ivedilikle hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır. Çalışma, belirli bir süreç doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, literatür taraması yapılmış ve önceki çalışmaların bulguları incelenmiştir. Veri toplama aşamasında ise sayısal yükselti modeli (DEM), taşkın kayıtları, akarsu kesitleri ve meteorolojik veriler gibi çeşitli veriler toplanmıştır. Bu veriler, taşkın riski değerlendirmesini yapabilmek ve doğru analizler oluşturabilmek için kullanılmıştır. Modelleme aşamasında ise hidrolojik yazılım kullanılarak bir boyutlu taşkın modeli geliştirilmiş ve taşkın duyarlılık haritası oluşturulmuştur. Bu harita, havzadaki taşkın riski ve duyarlılığının görsel olarak temsil edilmesini sağlamıştır. Sonuç olarak, Alakır Çayı Havzası'ndaki taşkın riskinin artması beklenmektedir. Özellikle yerleşim alanları ve akarsu yataklarının taşkın riski taşıyan bölgelerde konumlanması, bölgedeki taşkın duyarlılığını artırmaktadır. Bu bağlamda, doğru arazi kullanımı ve taşkın yönetimi stratejilerinin geliştirilmesi önemlidir. Alakır Çayı'nda taşkın riskini artıran en önemli faktör yerleşim alanlarının yüksek taşkın duyarlılığına sahip bölgelerde yer almasıdır. Bu nedenle, gelecekteki taşkın afetlerinin zararlarını en aza indirmek için yerleşim alanlarının taşkın duyarlılığı düşük bölgelere kaydırılması önerilmektedir.