Anabilim dalımız alerji polikliniğinde 1996-2021 yılları arasında standart seri metalleri (Ni, Co, Cr, Pd) ile yama testi yapılan olguların değerlendirilmesi

Giriş ve Amaçlar Alerjik kontakt dermatit (AKD), kontakt alerjenler aracılığıyla oluşan, yaşam kalitesini kötüleştiren ve iş kayıplarına yol açabilen önemli bir deri hastalığıdır. En yaygın görülen kontakt alerjenler ise metallerdir. Metal kontakt alerjenler birçok standart yama testi serisinde rutin olarak test edilmekte ve belirli ülkelerde metal duyarlanma sıklığının azaltılması için yasal önlemler alınmaktadır. Metal kontakt duyarlanmasında, temas kaynaklarının değişkenliği nedeniyle her ülkenin kendi verilerine sahip olması giderek önem kazanmaktadır. Bu çalışmada; Türkiye'den geniş bir hasta serisinde metal kontakt duyarlanma sıklığının belirlenmesi, yıllara göre duyarlanma oranlarının değişiminin incelenmesi, duyarlanmanın klinikle uyumunun araştırılması, klinikle uyumlu bulunan olgularda temas kaynaklarının meslek dışı ve mesleksel alanlara göre ayrılarak ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu sonuçların ülkemizdeki metal temas kaynakları ile ilgili yasal düzenlemelerin takibi için referans niteliğinde olabileceği düşünülmektedir. Gereç ve Yöntemler Bu retrospektif, kesitsel, tek merkezli çalışmada, İstanbul Tıp Fakültesi Deri ve Zührevi Hastalıklar Anabilim Dalı Alerji Polikliniği'ne Haziran 1996- Haziran 2021 tarihleri arasında başvuran ve AKD ön tanısıyla nikel, kobalt, krom ve paladyumdan en az biri ile yama testi uygulanan 2932 hastaya ait dosyalar incelenmiştir. Hastalara ait dosyalar demografik özellikler (yaş, cinsiyet, test yılı, atopi varlığı), metal alerjen pozitiflikleri, pozitifliklerin yıllara göre dağılımı, metal kontakt alerjenlerle pozitifleşme zamanı ve derecesi, pozitif reaksiyonların meslek ve meslek dışı klinikle uyumu, temas kaynakları, AKD tanısı sonrası takip süresi ve hastalık seyri açısından değerlendirilmiştir. Bulgular Standart yama testi serisi metallerinden en az biri ile yama testinde pozitiflik görülme oranı %28,4 (832/2932) olarak bulundu. Metal kontakt alerjenlerle poziflik gösteren olguların %92,1'i (758/832) erişkin (18 yaş üzeri), %63,9'u (532/832) ise kadınlardan oluşmaktaydı. En sık pozitif reaksiyon görülen metal kontakt alerjenler sırasıyla; nikel %21,1 (619/2930), krom %8,9 (258/2908), paladyum %8,9 (256/2880) ve kobalt %7,1 (207/2906) olarak hesaplandı. Metal alerjenlerin çoğunlukla (870/1340, %64,9) güçlü pozitif reaksiyon (++/+++) gösterdikleri görüldü. Ayrıca pozitif reaksiyonların %95'i (1273/1340) erken pozitifleşme (48 ve 72. saatte) şeklinde kaydedildi. İritan yama testi reaksiyonları ise en sık kobalt ile %13,1 (380/2906) olarak bulunmuş olup, standart seri metalleri ile iritan reaksiyon görülme oranı %6,4 (742/11624) olarak tespit edildi. En az bir standart yama testi serisi metali ile pozitif reaksiyon gösteren olguların %39,2'sinde (326/832) metal kontakt alerjenler güncel klinik durumdan sorumlu bulunarak, AKD tanısı konulmuştu. Metale bağlı AKD, olguların %52,5'inde (171/326) meslek dışı temas kaynakları, %47,5'inde (155/326) ise mesleksel temas kaynakları aracılığıyla meydana gelmişti. Yama testinde metallerle pozitif reaksiyonun ve metallere bağlı meslek dışı AKD'nin kadınlarda, metallere bağlı mesleksel AKD'nin ise erkeklerde anlamlı derecede yüksek olduğu görüldü. Yama testinde metal alerjenlerle pozitif reaksiyon göstermenin, metallere bağlı meslek dışı ve mesleksel AKD görülmesinin 18-40 yaş arasında anlamlı derecede yüksek olduğu saptandı. Meslek dışı AKD, 18-40 yaş grubu dışında, 10-17 yaş grubunda da anlamlı derecede yüksekken, 40 yaş üzerinde anlamlı derecede daha düşük bulundu. Metale bağlı mesleksel AKD'nin 1996-2000 yılları arasında daha yüksek oranda görüldüğü ve bu yüksekliğin inşaat sektörü çalışanlarına bağlı olduğu saptandı. Metallerle pozitif reaksiyon gösterenlerde ve metale bağlı meslek dışı AKD olgularında atopi oranı test popülasyonuna göre yüksek olarak izlenmesine karşın, atopi varlığı ile anlamlı bir ilişki görülmedi. Metale bağlı mesleksel AKD olgularında ise, atopi oranı anlamlı derecede düşüktü. Metal hassasiyeti anamnezi olanlarda, metallerle pozitif reaksiyon gösterme ve metale bağlı meslek dışı AKD anlamlı derecede daha yüksek bulundu. Başvuru şekli ile metallerle pozitif reaksiyon görülmesi ya da meslek dışı AKD arasında ise anlamlı bir ilişki görülmedi. Meslek dışı AKD, en sık (100/171, %58,5) metal eşyaların temas yerlerinde ekzema şeklinde görüldü. Meslek dışı AKD olgularının %19,3'ü (33/171) sistemik alerjik dermatit (SAD) olarak değerlendirilmiş olup, SAD en sık dishidroziform el-ayak ekzeması (11/33, %33,3) şeklindeydi. Ayrıca, meslek dışı AKD olgularının %2,9'unda (5/171) alerjik kontakt stomatit izlendi. Metallerle meslek dışı AKD'nin en sık temas kaynakları; metal takılar ve mücevherat (62/171, %36,3), metalden zengin besinler (33/171, %19,3) ve giysilerin metal aksesuarları (24/171, %14) olarak tespit edildi. Metale bağlı mesleksel AKD, en sık el ekzeması (154/155, %99,4) şeklinde görüldü. Bunların 103'ünde (103/155, %66,5) izole el ekzeması görülürken, geri kalan 51 hastada el ekzemasına; en sık kol ve ön kol (n=30), ayak (n=23) ve yüz (n=19) olmak üzere farklı lokalizasyonlarda ekzema eşlik etmekteydi. El-ayak tutulumu özellikle inşaat sektörü çalışanlarında anlamlı oranda yüksek olarak izlendi. Mesleksel AKD olgularının %15,5'i (24/155) ise airborne ekzema şeklinde izlendi. Metale bağlı mesleksel AKD'nin en sık temas kaynakları ise çimento (127/155, %81,9), metal alet ve araçlar (23/155, %14,8), metal ve/veya metal buharı (11/155, %7) olarak bulundu. İnşaat sektörü çalışanları ve metal işçileri ağırlıkla etkilenen meslek grupları olarak belirlendi. Metallerin izole ve farklı kombinasyonlar halinde pozitiflikleri bağımsız değişkenler yönünden incelendi: -İzole nikel pozitifliğinde; kadın cinsiyet, 40 yaş altında olma, meslek dışı uyum gösterme, metal hassasiyeti anamnezi varlığı, el ekzeması olmaması -İzole krom pozitifliğinde; erkek cinsiyet, 40 yaş üzerinde olma, meslek dışı uyum gösterme, mesleksel uyum gösterme, metal hassasiyeti anamnezi olmaması, çalışmanın erken döneminde (2008 yılı ve öncesi) tanı almış olmak -Kobalt ve krom pozitifliğinde; erkek cinsiyet, meslek dışı uyum gösterme ve mesleksel uyum gösterme -Nikel ve kobalt pozitifliğinde; kadın cinsiyet, meslek dışı uyum gösterme, metal hasssasiyet gösterme, çalışmanın geç döneminde (2009 yılı ve sonrasında) tanı almış olmak -Her 3 metalin pozitifliğinde ise; erkek cinsiyet, meslek dışı klinik uyum gösterme, mesleksel klinik uyum gösterme, metal hassasiyeti anamnezi varlığı ve metal eşya temas yeri ekzeması bağımsız risk faktörleri olarak bulundu. Sonuçlar Çalışmamızda nikel ve krom duyarlanması prevalansı birçok Avrupa ülkesine göre oldukça yüksek oranda izlenmiştir. Yirmi altı yıllık bir sürede, toplam metal duyarlanması prevelansında herhangi bir azalma görülmemesi bu sorunun güncelliğini koruduğunu göstermektedir. Bu sonuçlarla beraber ülkemizde nikel ve krom temas kaynakları ile ilgili kısıtlayıcı düzenlemelerin oluşturulmasının gerekliliği daha iyi anlaşılmaktadır.