Anadolu selçuklu devleti külliye yapıları: afşin eshab-ı kehf külliyesi örneği

Türk-İslam döneminin en önemli yapılarından biri olan Külliye Yapılarının günümüz döneminde icraatı tam olarak bilinmemektedir. Tüm kültür varlıklarında olduğu gibi Külliye yapılarının da günümüzde bilinirlik açısından önemine değinilmesi gerekmektedir. Toplumumuzda, kültür varlıkları korunarak gelecek nesillere aktarılması, önem arz etmektedir. Bu araştırmada külliye yapılarının gelişimini göstermeye başladığı 13. yy. dan günümüze ulaşan Anadolu Selçuklu Devleti Külliye yapıları incelenmiştir. Yapılışı gereği içerisinde farklı fonksiyonların bulunduğu külliye yapıları günümüzde farklı işlevlerde de kullanıldığı çalışma kapsamında görülecektir. Bu Külliyelerin ortak noktaları ele alınarak ana kompozisyonlarının ortaya konması amaçlanmıştır. Literatürde bulunan diğer çalışmalardan farklı olarak Külliyelerin isim başlıkları üzerinde değerlendirilmesinden ziyade ana kompozisyonları etrafında incelenerek literatüre katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Külliye yapılarının alt yapıları Anadolu Selçuklu Devleti döneminde 12. yüzyılda oluşturulmuştur. Devam eden süreçte 14. ve 15. yüzyılda mimari kompozisyonu meydana gelmiştir. Bu sebeple Külliye yapılarının ortaya çıkışından sonra gelişmeye başladığı dönem olarak Anadolu Selçuklu Devleti dönemi kapsamında varlığını gösteren Külliye yapıları, ana şemaları bakımından tarihi ve konumu, planlar, cephe ve süslemeler, malzeme ve strüktür yapısı şeklinde alt başlıklarla incelenmiştir. Araştırma bulgularında ise Kahramanmaraş ili Afşin ilçesinde bulunan Roma döneminde İsa Mescidi olarak bilinen günümüzde 'mağara' olarak tanımlanan ve Anadolu Selçuklu Devleti döneminde üzerine cami inşa edilerek sonrasında eklendiği farklı işlevli yapılar ile külliye olarak kullanılmaya başlanan Eshab-ı Kehf Külliyesi örneklemi incelenmiştir. Sonuç olarak Külliye yapılarının ana fikrinin ortaya konulmasıyla birlikte, ticari konumu ve dönem çeşitliliği barındıran Eshab-ı Kehf Külliyesi üzerinden ana konu örneklendirilmiştir. Elde edilen sonuçlardan hareketle turizm faaliyetlerinin yetersizliği, yapının korunma sorunları ve restorasyon hatalarıa değinilerek sonuç ve öneriler sunulmuştur.