Kitap-al Mawalid minyatürlerinin çözümlenmesi

Bu tez çalışması, İslâm Dünyası'nın önemli astrologlarından birisi olan Ebû Ma'şer'i tanıtmak ve onun önemli bir eserini gün yüzüne çıkarmak amacıyla hazırlanmıştır. Ebû Ma'şer, Rönesans Dönemi'nin astrologlarını etkilemiş bir bilim insanıdır. Prof. Dr. Fuat Sezgin'in de üzerinde durduğu ve hakkında çalışmalar yürüttüğü Ebû Ma'şer'in bilim dünyasına bırakmış olduğu bu mirası en iyi şekilde muhafaza edebilmek çalışmanın amaçları arasındadır. El yazmaları, tarihe ışık tutan önemli kaynaklar içerisinde yer almaktadır. İslâm Dünyası, el yazmaları bakımından çok zengin çeşitte yazınsal mirasa sahiptir. El yazmalarındaki minyatürler, metni açıklayıcı ve destekleyici resimlerden meydana gelmektedir. Tez çalışmasına konu olan, "Kitap-al Mawalid" (Kitap el-Mevâlîd) adlı el yazması da minyatürlü bir el yazması olup konusu astrolojidir. Tez çalışmasında minyatürlerini çözümlediğimiz bu eser, VIII. ve IX. yüzyıllarda yaşamış ünlü İslâm astroloğu Ebû Ma'şer tarafından kaleme alınmıştır. "Kitap-al Mawalid", iki bölümden oluşmaktadır. İçerisinde toplamda otuz altı minyatür bulunmaktadır. Minyatürlerin nakkaşı Kanber Ali Şirazî'dir. Tez çalışmasında minyatürlerini çözümlediğimiz bu nüsha BNF'de (Fransa Ulusal Kütüphanesi) bulunmaktadır. Kütüphane katalog kaydına göre bu eser, 1300 yılında Kahire'de istinsah edilmiştir. Fakat, minyatürlerde yer alan figürlerin üzerlerindeki kıyafetler göz önünde bulundurulduğunda tarihlendirmede sorun olduğu anlaşılmaktadır. Tez, giriş ve altı bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde; kaynak araştırmasına, tezin amacına, kapsamına, yöntemine ve gerekçelerine yer verilmiştir. Birinci bölümde, minyatür sanatı genel bir değerlendirme ile ele alınmıştır. İkinci bölümde, sanatçının yaşadığı dönemdeki sanat ortamını tespit edebilmek amacıyla başlangıçtan XV. yüzyıla kadar gelen süreçteki minyatürlü el yazmaları incelenmiştir. Üçüncü bölümde, el yazması eserin konusunu oluşturan astroloji alanında bilgilendirmelerde bulunulmuştur. Dördüncü bölümde, "Kitap-al Mawalid" adlı eserin tanıtımı yapıldıktan sonra Ebû Mâ'şer'in yaşam öyküsüne yer verilip nakkaş hakkında açıklama yapılmıştır. Beşinci bölümde, katalog çalışmasına yer verilmiştir ve eserde bulunan otuz altı minyatür sanat tarihi bakış açısı ile çözümlenmiştir. Altıncı bölüm ise tez çalışmasının değerlendirme bölümünden oluşmaktadır.