Eğitim liderliği bağlamında dil öğretmeni bağışıklığı üzerine bir analiz: Retrodiktif nitel bir modelleme

Bu çalışma, eğitim liderliği çerçevesinde, Karmaşık Dinamik Sistemler Kuramı'ndan (Complex Dynamic Systems Theory, CDST) beslenen Retrodiktif Nitel Modelleme (Retrodictive Qualitative Modelling, RQM) yaklaşımını kullanarak yabancı dil öğretmeni bağışıklığı olgusunu dinamik bir fenomen olarak incelemektedir. Araştırmanın amacı, eğitim liderlerinin özgün öğretmen bağışıklığı arketiplerini tanımlamak ve mesleki gelişim süreçlerini zaman içinde şekillendiren temel seyirleri ve bağlamsal etkenleri ortaya çıkarmaktır. Çalışma, Hiver ve Al-Hoorie (2019) tarafından önerilen bütünleştirici bir araştırma deseniyle yürütülmüştür. Araştırmanın ilk aşamasında amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu ilk aşamada, Hiver (2016) tarafından geliştirilen Dil Öğretmeni Bağışıklığı Ölçeği (Language Teacher Immunity Questionnaire, LTIQ), Türkiye'deki üniversitelerde görev yapan 62 idari personele uygulanmış ve Yabancı Diller Yüksekokulu (YDYO) yönetim kadrosunun bağışıklık türleri (ör. yapıcı bağışıklık geliştirmiş, uyumsuz bağışıklık geliştirmiş) bakımından dağılımı incelenmiştir. Toplanan nicel veriler, SPSS yazılımı ile analiz edilmiştir. Ortalama puanlara bağlı olarak, ikinci aşama için dört katılımcı, amaçlı örnekleme (Dörnyei, 2007) ve kolayda örnekleme (Charmaz, 2017) yöntemleriyle, erişilebilirlikleri, gönüllülük ve ulaşımdaki kolaylık dikkate alınarak seçilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında, yöneticilerin yönetsel role uyum süreçleri, idari zorluklara verdikleri tepkiler, sürecin yönetsel becerilere etkisi, öğretim ortamının dinamik doğasıyla başa çıkma stratejileri ve öğretimle idari görevler arasındaki dengeyi sürdürme çabaları gibi konulara odaklanan yarı yapılandırılmış görüşmeler ve anlatılar (Barkhuizen & Wette, 2008) aracılığıyla derinlemesine nitel veri toplanmıştır. Tüm nitel veriler iki aşamada toplanmış ve önce tematik analiz (Braun & Clarke, 2006), ardından anlatı analizi (Polkinghorne, 1995) ile çözümlenmiştir. Nicel bulgular, 62 yöneticinin ortalama 4.16 puanla "yapıcı bağışıklık geliştirmiş yönetici" arketipi etrafında kümelendiğini göstermiştir. Nitel veriler ise, eğitim liderlerinin erken kariyer dönemlerine, yükseköğretim bağlamında liderliğe geçişlerine, karşılaştıkları zorluklara uyum süreçlerine ve mevcut ile geleceğe yönelik yönetsel perspektiflerine dair çeşitli temalar ortaya koymuştur. Katılımcılar, idari kısıtlılıklara rağmen, üst yönetimin desteği, meslektaş dayanışması ve kurumsal aşinalık gibi önemli olanaklar sayesinde güçlenmişlerdir. Yöneticilerin psikolojik bağışıklığını şekillendiren temel etkenler arasında dayanıklılık, meslektaş desteğinin önemi, kurumsal kültürün etkisi ve kritik olaylar sırasında kullanılan başa çıkma stratejileri öne çıkmıştır. Sonuç olarak, tüm katılımcıların, başlangıçtaki tükenmişlik riski ya da kırılgan durumlarından dirençli ve vizyoner liderliğe, yani yarı bağışık liderlikten yapıcı bağışıklık geliştirmiş liderliğe doğru bir gelişim gösterdikleri belirlenmiştir. Bu çalışma özgün niteliğiyle dikkat çekmekte olup, öğretmen gelişimi, kurumsal politika yapıcılar ve YÖK ile YÖKAK gibi ilgili paydaşlar için önemli çıkarımlar sunmaktadır. Çalışma, eğitim liderlerinin dayanıklılığını ve uzun vadeli mesleki sürdürülebilirliğini desteklemek amacıyla, duygusal desteği, mesleki özerkliği ve iş birliğine dayalı katılımı önceleyen liderlik eğitimi ve okul kültürlerinin geliştirilmesini savunmaktadır.