Anlaşılabilirlik olgusunun dilbilimsel ve bağlamsal değişkenlerinin araştırılması

Günümüz dünyasında, yabancı bir dili kullanarak anlaşmak ve yine o dilde anlaşılabilir olmak büyük önem taşımaktadır. "Anlaşılabilirlik" olgusu, öteden beri yabancı dil öğretiminin nihai hedeflerinden biri olsa da, genellikle aksan veya telaffuz ile ilişkilendirilmiş ve bir konuşmanın anlaşılabilir olmasının çoğunlukla konuşmacının sorumluluğunda olduğu düşünülmüştür. Literatüre göre, dinleyicilerin yargıları anlaşılabilirliğin ana belirleyicisidir; ancak, dinleyicilerin anlaşılırlık hakkındaki algılarına katkıda bulunan dilsel ve bağlamsal faktörler, şimdiye kadar net bir şekilde tanımlanmamıştır. Bu çalışmada ise, küreselleşen dünyada İngilizce'nin çok farklı ülkelerde ve pek çok farklı aksanla konuşulduğu gerçeğinden hareketle, anlaşılabilir olmanın sadece telaffuz ile sınırlı olamayacağı tezi savunulmaktadır. Bu sebeple, "anlaşılabilirlik" olgusunu etkileyebilecek dilbilimsel ve bağlamsal faktörler araştırılmıştır. Veri toplama aşamasında, üniversitelerin İngilizce hazırlık sınıflarında okuyan öğrencilerden, kendilerine verilen üç farklı görev esnasındaki konuşma örnekleri toplanmış ve ana dili İngilizce olan veya İngilizce'yi yabancı dil olarak konuşan katılımcılara dinlettirilmiştir. Katılımcılardan, dinledikleri konuşma örneklerini ne kadar anlaşılır bulduklarını notlamaları istenmiştir. Aynı zamanda kişinin geçmiş yaşantılarının ve deneyimlerinin anlaşılabilirlik üzerindeki etkilerini anlamak için de katılımcılardan biyografik sorular içeren bir anket doldurmaları istenmiştir. Bu aşamayı takiben, katılımcılar konuşma örneklerini tekrar notlandırırken, kendileri ile görüşmeler yapılarak, verdikleri kararları etkileyen faktörler daha iyi anlaşılmaya çalışılmıştır. Toplanan veriler sonucunda bir anlaşılabilirlik anketi hazırlanmış ve 31 kişilik katılımcı grubu ile pilot çalışması yapılmıştır. Ardından, gerekli düzenlemeler yapılarak son hali verilen anket bu kez ana uygulama için ana dili İngilizce olan ve İngilizce'yi yabancı dil olarak konuşan 61+61 katılımcı ile tekrar uygulanmıştır. Sonuçlar SPSS programından faydalanılarak, faktör analizi ve regresyon analizi yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen veriler neticesinde hem anadili İngilizce olan hem de İngilizce'yi yabancı dil olarak konuşan katılımcılar için "anlaşılabilirlik" olgusunu etkileyebileceği düşünülen faktörler belirlenerek yeni bir model ortaya konulmuştur. Ayrıca her iki katılımcı grubunun görüşleri arasındaki farklı ve ortak noktalar belirlenerek konuya farklı bir boyut kazandırılımıştır. Anahtar kelimeler: anlaşılabilirlik, aksanlılık, yabancı dilde sözel yeterlilik, iletişimsel yeterlilik, değerlendiricilerin anlaşılabilirlik algıları