Arap seyahatnamelerinde Osmanlı İstanbul'u ve Türkler: İbrahim el-Hiyârî Seyahatnamesi

Bu çalışmada Medineli seyyah İbrahim el-Hiyârî (ö. 1672)'nin Tuhfetü'l-üdebâ' ve selvetü'l-gurabâ' isimli seyahatnamesinde Osmanlı İstanbul'una ve Türklere dair gözlemleri incelenmiştir. İbrahim el-Hiyârî, sözkonusu seyahatnamesinde, Medine'deki medreselerden birinde müderrislik görevini yürütürken, bu vazifesinin haksız yere elinden alınması üzerine şikâyetini Osmanlı yönetimine bildirmek maksadıyla payitaht İstanbul'a yaptığı yolculuğunu kaleme almıştır. İbrahim el-Hiyârî, Şam üzerinden Anadolu'ya, buradan da İstanbul'a gelmiştir. Padişah IV. Mehmed'in ve devlet adamlarının bu sırada Selanik yakınlarındaki Yenişehir'de bulunmaları üzerine el-Hiyârî, Edirne üzerinden Yenişehir'e gitmiştir. Burada padişah, şeyhülislâm ve bazı devlet yetkilileri ile görüşmüş, vazifesine geri döneceğini bildiren bir berat alarak önce İstanbul'a ardından da Medine'ye dönmüştür. 1 yıl 9 ay 17 gün süren seyahatinde uğradığı şehirlere ve buralarda yaşayan halka dair izlenimlerini Rihletü'l-Hiyârî olarak da bilinen seyahatnamesine kaydetmiştir. Yer yer şiirler ve edebi sanatlarla kaleme aldığı bu eser, edebi önemi de haiz bir seyahatnamedir. Bu tezde, aidiyet olarak Osmanlı tebaasından olan Medineli seyyah İbrahim el-Hiyârî'nin, etnik kökeni Arap asıllı ve konuşma dili farklı birisi olarak kendi yaşadığı coğrafyadan oldukça uzakta bulunan Osmanlı İstanbul'una ve Türklere dair algı ve gözlemleri değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Arap Seyahat (Gezi) Edebiyatı, Seyahatname, Seyyah, İbrahim el-Hiyârî, Tuhfetü'l-üdebâ' ve selvetü'l-gurabâ', Medine, Osmanlı İstanbul'u, Osmanlılar/Türkler, IV. Mehmed