Demokratikleşmeyi tersine çevirmenin arkeolojisi: 2013 sonrası karşı-devrimci Mısır'da antik Mısır geçmişinin harekete geçirilmesi

Sosyal bilimler alanındaki çalışmalar, anlatı üretimi ile iktidar ilişkileri arasındaki bağlantıyı incelemeye yönelik kapsamını genişleterek kentsel mekân, arkeoloji ve ulusal kültürel etkinlikler gibi alanları da analizlerine dahil etmeye başlamıştır. Bu tez, 2013 sonrası Mısır devletinin yönetim projeleri ve etkinliklerinde kullandığı Firavun tarih anlatısını eleştirel bir bakış açısıyla incelemektedir. Özellikle 2020'de gerçekleştirilen Tahrir Meydanı kentsel dönüşüm projesi ve 2021'de düzenlenen Firavunların Altın Geçidi etkinliği bu analiz kapsamında ele alınmaktadır. Stratejik ve bilinçli bir şekilde birbirleriyle bağlantıları olmasına rağmen bu iki olay genellikle birbirinden bağımsız bir biçimde çalışılmıştır. Tahrir Meydanı üzerine yapılan eleştirel çalışmalar çoğunlukla meydanın devrimci anlatısının ve sembolizminin silinmesine odaklanırken, 2013 sonrası sosyo-politik iktidar yapısıyla bağlantılı olarak meydana dayatılan yeni anlatı ve semboller üzerine yeterince çalışma yapılmamıştır. Benzer şekilde, Firavunların Altın Geçidi çoğunlukla uluslararası alanda turizmi canlandırma stratejisi, ulusal düzeyde ise kültürel gururu teşvik eden bir girişim olarak değerlendirilmiştir. Bu tez; eleştirel söylem analizi yöntemini ve C. Wright Mills, Michael Mann ve Pierre Bourdieu'nün iktidar kuramlarından sentezlenmiş teorik bir çerçeveyi kullanarak bu devlet projelerini ilişkisel bir bağlamda ele almakta ve bunları, daha geniş bir hedef olarak İrfan Ahmad'ın "demokratikleşmeyi tersine çevirme" (de-democratization) kavramıyla ilişkilendirmektedir. Bu iki etkinliğe dair resmi söylemler ve anlatılar; hükümet yanlısı haberler, devletin resmî web siteleri ve devletin sosyal medya hesaplarından alınan paylaşımlar üzerinden eleştirel söylem analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Mills'in askeri güç elit stratejilerinin kavramsallaştırması, Mann'ın otoriter yapı ve altyapı gücü anlayışları ile Bourdieu'nün sembolik güç kavramının sentezlenmesiyle; 2013 sonrası askeri rejimin, arkeoloji yoluyla Firavun mirasını canlandırarakdevrimci geçmişi marjinalleştirme ve bastırma gayreti içinde olduğunu savunmaktayım. Tahrir Meydanı kentsel dönüşüm projesi ve Firavunların Altın Geçidi mega etkinliğinde, devrim temelli tarih anlatısının somut ve sembolik olarak Antik Mısır temelli tarih anlatısıyla yer değiştirilmesi;rejimin geçmişi olduğu kadar geleceği de şekillendirmek amacıyla tarih anlatısını somut ve sembolik düzeyde demokratikleşmeyi tersine çevirmeye yönelik etkin bir girişimde bulunduğunu göstermektedir.