Askerî vesayet ve Türkiye

Demokrasi, toplumu ilgilendiren kararların halk tarafından alındığı bir yönetim modelidir. Ancak bu süreç, ordu tarafından yapılan müdahalelerle kesintilere uğrayabilmekte ve demokrasinin gelişimi problemli bir sürece dönüşebilmektedir. Ordunun siyaset ile bu yöndeki etkileşimi, siyasi literatürde askerî vesayet olarak tanımlanmaktadır. Türk siyasal hayatında kronik bir rahatsızlığa dönüşen bu problem; sosyal, kültürel, ekonomik, siyasal ve hukuki alanlarda birbiriyle ilintili bir dizi bileşene bağlı olarak ortaya çıkmakta ve millî menfaatlerin gözetilmesi, temel hak ve özgürlüklerin korunması gibi gerekçelere yaslandırılmaktadır. Çok partili hayata geçiş sonrasında, bu gerekçelere Cumhuriyet kazanımlarının korunması hususu da eklenmiştir. Dolayısıyla hem halkın hem de rejimin koruyuculuğunu ilke edinen ordu, siyasal hayatın aktif bir aktörü hâline dönüşmüştür. Ordunun edinmiş olduğu bu misyon, 27 Mayıs müdahalesi ile siyasal hayatı kuşatan otonom bir sisteme dönüştürülmüştür. 1961 Anayasası ile ortaya çıkan ve vesayetin kurumsallaşması olarak algılanan yeni siyasal sistemin aksayan yönleri, 1971 ve 1973 anayasa değişiklikleriyle giderilmeye çalışılmış, 1982 Anayasası ile vesayetin varlığı pekiştirilmiştir. Ancak koruyucu bir misyonla hareket eden ordunun siyasal hayat ile etkileşiminin neden olduğu sonuçlar beklendiği gibi gelişmemiştir. Demokratik sürecin askerî müdahalelerle kesintilere uğratılması halk iradesini anlamsızlaştırmış, eğitim ve sosyal alanlardaki ideolojik yaklaşımlar kendi karşıtlığını oluşturmuş, yaşanan hak ihlalleri adalete olan inancı sarsmış ve gelir dağılımında zaten var olan uçurum daha da derinleşmiştir. Türk siyasal hayatında, 1889 ila 2017 yılları arasındaki asker-siyaset ilişkisini, nitel araştırma metodu kullanarak nedenler ve sonuçlar bağlamında inceleyen bu çalışmada, siyasal sistem üzerindeki vesayet sorunlarının çözülebilmesi için orta sınıfın güçlendirilmesi ve demokrasinin bir devlet politikası hâline dönüştürülmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.