Bilim ve sanat merkezi öğrenci ailelerinin sahip oldukları sosyal sermaye türlerinin öğrencilerin eğitim durumlarına tesiri: Bingöl örneği

Bu çalışma, Bingöl ilindeki Bilim ve Sanat Merkezi'nde (BİLSEM) öğrenim gören öğrencilerinin eğitimsel çıktılarını, ailelerinin sahip olduğu sosyal sermaye türleri ekseninde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma temelde, "BİLSEM öğrenci ailelerinin sosyal sermayelerinin, bu öğrencilerin başarı durumlarını belirlemedeki tesiri nedir?" Problemine cevap arama ve üretme çerçevesinde şekillendirilmiştir. Araştırma modeli olarak ilişkisel tarama ve kesitsel desen tercih edilmiş; veri toplama aracı olarak, Uçar (2016) tarafından geliştirilen beş boyutlu sosyal sermaye ölçeği kullanılmıştır. Bu boyutlar: stratejik güven, genelleştirilmiş güven, kurumsal güven, ortak değerler ve grup aidiyetidir. Anket uygulaması, Bingöl BİLSEM'e devam eden öğrencilerin ailelerinden oluşan 192 kişilik örneklem grubuna çevrim içi ve yüz yüze yöntemlerle uygulanmıştır. Toplanan veriler SPSS 27.0 versiyonu; Temel İşlevsellik ve İstatistiksel Analizler paket programı aracılığıyla Tanımlayıcı istatistikler, korelasyon, çoklu regresyon, gelişmiş analizler, karşılaştırmalı analizler, parametrik olmayan testler ve hiyerarşik modellemelerle analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, öğrencilerin akademik faaliyetlere (özellikle proje ve yarışma gibi katma değerli etkinliklere) katılımının, büyük oranda ailelerinin sahip olduğu kültürel ve ekonomik sermaye düzeyleriyle belirlendiğini ortaya koymuştur. Babanın eğitim düzeyi, öğrencinin akademik katılımını yordamada en güçlü değişkenlerden biri olarak öne çıkarken; annenin çalışmıyor olması, katılım düzeyini istatistiksel olarak anlamlı şekilde düşürmüştür. Aile gelir düzeyi de öğrencilerin eğitim imkanlarından yararlanmasında belirleyici bir eşitsizlik kaynağı olarak tespit edilmiştir. Bu durum, sosyoloji literatüründe Bourdieu'nün kültürel sermaye ve yeniden üretim kuramı ile Coleman'ın sosyal sermaye yaklaşımı çerçevesinde tartışılmış; yeteneğin ve başarının filizlenmesi için yalnızca bireysel çaba değil, aynı zamanda uygun sosyal ve ekonomik zeminin de gerekli olduğu sonucuna varılmıştır. Bulgular, ayrıca örneklem grubunun bağlayıcı sosyal sermaye düzeyinin yüksek; buna karşın köprü kurucu sosyal sermaye düzeyinin düşük olduğunu göstermektedir. Bu durum, güçlü bir iç destek ağına sahip olan öğrencilerin, dış çevreye ve alternatif fırsatlara erişimde sınırlılıklar yaşadığını işaret etmektedir. Özellikle genelleştirilmiş güven puanlarının düşüklüğü, ailelerin dış sosyal ağlara ve farklı kurumsal yapılarla etkileşime kapalı olduğunu göstermekte, bu da öğrencilerin eğitimsel çeşitlilik ve gelişim alanlarına katılımını dolaylı olarak sınırlandırmaktadır. Bir diğer dikkat çekici bulgu, kurumsal güven düzeylerinin, ailenin sosyo-ekonomik statüsü ile doğrudan ilişkili olmasıdır. Eğitimli ve yüksek gelir grubuna ait aileler, kamu kurumlarına daha yüksek güven duyarken; bu güvenin, çocukların okul ile kurduğu ilişkiyi ve ailelerin eğitim sürecine katılımını da olumlu etkilediği gözlenmiştir.. Araştırma, yalnızca Bingöl iliyle sınırlı olması, nicel veriyle sınırlı kalması ve kesitsel bir analizle neden-sonuç ilişkilerini açıklamakta güçlük yaşaması yönleriyle sınırlılıklar barındırmaktadır. Ancak bu sınırlılıklara rağmen çalışma, BİLSEM gibi seçkin kurumlardaki eğitimsel fırsatların toplumsal sermaye üzerinden nasıl eşitsiz biçimde dağıtıldığını ortaya koyarak, rehberlik hizmetleri, aile destek programları ve bölgesel eğitim politikaları açısından önemli çıktılar sunmaktadır. Bu tez çalışması, yetenekli bireylerin gelişiminin yalnızca bireysel niteliklere değil, aynı zamanda ailelerinin sahip olduğu sosyal, kültürel ve ekonomik sermayeye derinden bağlı olduğunu ortaya koymakta; eğitimde eşitliği sağlamanın yolunun yalnızca kurumsal yapıları değil, aynı zamanda aile temelli sosyal ilişkileri ve sermaye dağılımını da dikkate almaktan geçtiğini güçlü biçimde savunmaktadır.