Bir sigara bırakma merkezine başvuran kişilerde algılanan sosyal desteğin sigara bırakma üzerine etkisi

Giriş ve Amaç: Sigara kullanımı önlenebilir hastalık ve ölümlerin en önemli sebebidir. Sigarayı bırakmak kişi ve kişinin çevresi için önemli bir davranış değişikliğidir. Sigara içenlerin bir kısmı sigara bırakma girişiminde bulunmakta ancak büyük bir kısmı başarısızlıkla sonuçlanmaktadır. Sigara bırakma sürecini etkileyen etmenlerin değerlendirilmesi başarılı sigara bırakma girişimlerinin planlanması açısından önemlidir. Bu araştırmada İzmir ilinde Balçova Belediyesi Sigara Bırakma Merkezine Ocak 2011- Aralık 2014 tarihleri arasında başvuran 30-59 yaşları arasında olan kişilerde algılanan sosyal desteğin sigara bırakma üzerine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma olgu kontrol tipinde bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini Ocak 2011 – Aralık 2014 tarihleri arasında Balçova Belediyesi Sigara Bırakma Merkezine başvurmuş 30-59 yaş grubundaki 761 kişi oluşturmaktadır. Algılanan sosyal desteğin sigara bırakma üzerine orta düzeyde (0.5) etki büyüklüğü %95 güç ve %95 güven düzeyinde tespit edebilmek için kontrol/olgu oranı 1 alınarak, örneğe sigarayı on iki aylık izlem sonucunda bırakmış ve halen içmeyen (olgu) ve sigarayı bırakamamış ve halen sigara içen (kontrol) kişiler arasından en az 105'er kişi alınması gerektiği hesaplanmıştır. Olgu grubu için örnek seçilmeyip sigarayı bırakmış 185 kişinin tamamına ulaşılmaya çalışılmıştır. Kontrol grubuna alınacak 185 kişi, sigarayı bırakamamış 554 kişi arasından basit rasgele örnek seçim yöntemiyle belirlenmiştir. Bağımlı değişken, sigarayı bırakma durumudur. Temel bağımsız değişken, algılanan sosyal destek düzeyidir ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Diğer bağımsız değişkenler, öz yeterlilik düzeyi, sosyo-demografik, sigara ve alkol kullanımına ilişkin ve sağlığa ilişkin değişkenlerdir. Öz yeterlilik düzeyi Genel Öz Yeterlilik Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı bulgular sayı, yüzde ve ortalama veya ortanca değerler ile sunulmuştur. Bağımlı değişken ile bağımsız değişkenler arasındaki ilişki ki-kare, t testi ve lojistik regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmada olgu grubundaki 185 kişiden 85 (%45.9)'i, kontrol grubuna seçilen 185 kişiden ise 82 (%44.3)'si araştırmaya katılmayı kabul etmiştir. Algılanan sosyal destek düzeyi ortalaması sigarayı bırakanlarda bırakamayanlara göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Ancak çoklu analiz sonucunda algılanan sosyal desteğin sigara bırakma üzerine etkisinin anlamlılığı kaybolmuştur. Öz yeterliliğin sigara bırakma üzerine anlamlı etkisi çoklu analiz sonucunda da devam etmiştir. Kişilerin öz yeterlilik ölçeğinden aldıkları her bir puan artışının sigara bırakmayı %6 arttırdığı saptanmıştır. Kişilerin alkol kullanmıyor olmasının sigara bırakmayı 2.4 kat arttırdığı, kronik hastalığının olmamasının ise sigara bırakmayı 2.2 kat arttırdığı gösterilmiştir. Sonuç: Algılanan sosyal destek düzeyinde sigarayı bırakanlarla bırakamayanlar arasında fark bulunamamıştır. Kişilerin öz yeterlilik algılarının artması, alkol kullanmaması ve kronik hastalığının olmaması sigara bırakmayı arttırmaktadır. Sigara bırakma polikliniklerinde psikologlardan da destek alınarak başvuranların aile bireylerine de sigara bırakma süreciyle ilgili danışmanlık yapılması ve bireylerin öz yeterliliklerini geliştirici görüşmelerin yapılması sigara bırakma girişimlerinin etkinliğini arttırabilir. Anahtar Sözcükler: Sosyal destek, sigara bırakma, öz yeterlilik