Kara kutudan şeffaflığa: Mimari tasarımda yapay zeka destekli ortak yaratımdaki ilerlemeler

Bu tez, yapay zekanın (AI) mimari tasarım süreçlerine entegrasyonunu ve bu teknolojilerin yaratıcı uygulamalar üzerindeki etkilerini incelerken, aynı zamanda yapay zeka araçlarının "kara kutu" doğasıyla ilgili ortaya çıkan sınırlamaları da ele almaktadır. Özellikle makine öğrenimi ve derin öğrenme algoritmaları kullanan yapay zeka teknolojileri, mimarlık alanında giderek artan bir şekilde kullanılmakta ve tasarım üretimi, analiz ve optimizasyon gibi alanlarda yeni araçlar sunmaktadır. Ancak, bu teknolojilerin opak yapısı, kullanıcıların bu araçları anlamasını ve kontrol etmesini zorlaştırmakta ve onları tasarım sürecinde etkin bir ortak olarak kullanmanın önünde engeller yaratmaktadır. Bu duruma bir alternatif olarak "gray box" yaklaşımı önerilmektedir. Araştırma, Stable Diffusion, Midjourney, ZoeDepth, GhPython, Blender, ChatGPT, Tripo AI ve Comfy UI gibi araçları içeren, hem 2D hem de 3D üretim için yapay zeka destekli çeşitli yöntemleri incelemektedir. Bu araçlar üzerinde yapılan deneysel çalışmalar, görselleştirme ve modelleme yetenekleri gibi güçlü yönleri vurgularken, aynı zamanda şeffaflık eksikliği ve sınırlı kullanıcı etkileşimi gibi zayıf yönleri de ortaya koymaktadır. Çalışma, AI ile insan tasarımcılar arasındaki ortak yaratımın xii güncel durumuna dair bir değerlendirme sunmaktadır. Daha etkileşimli ve açıklanabilir yapay zeka sistemlerine (XAI) duyulan ihtiyacı vurgulayarak, mimarların yapay zeka araçlarının çıktıları üzerinde daha fazla anlayış ve etkiye sahip olmalarının sağlanması ve böylece daha etkili bir ortak yaratım sürecinin mümkün kılınması gerektiğini belirtmektedir. Bu çalışma, mimari amaçlar için özel olarak tasarlanmış yapay zeka araçlarının geliştirilmesini savunmakta ve XAI gibi metodolojilerin entegrasyonunun şeffaflığı ve kullanıcı katılımını artırarak yapay zekanın tasarım iş akışlarında daha yaratıcı bir şekilde kullanılmasını mümkün kılabileceğini öne sürmektedir. XAI, yapay zeka sistemlerinin karar verme süreçlerini mimarlara açıklayarak ve anlamalarını sağlayarak güveni artırabilir ve yapay zekanın tasarım süreçlerinde daha etkin bir ortak yaratıcı olarak yer almasını sağlayabilir. Tez ayrıca, yapay zekanın pasif bir araçtan aktif bir ortak yaratıcıya dönüştüğü bir rolü tartışmakta; bu senaryoda yapay zekanın yalnızca tasarım seçenekleri üretmekle kalmayıp, aynı zamanda insan tasarımcılarla dinamik ve geri bildirim odaklı bir etkileşim sürecine girebileceği vurgulanmaktadır.