Bursa-Keles yol ayrımı Orhaneli il yolu tünel imalat çalışmalarında risk değerlendirmesi

Bu çalışma, Bursa'da yapımı devam eden Bursa-Keles Yol Ayrımı Orhaneli İl Yolu Doğancı varyant tünelinde, kazaların önlenmesi, rutin imalat aşamalarında verimin artırılması ve daha güvenli çalışma şartlarının sağlanması amacıyla tüm potansiyel tehlikelerin belirlenmesi ve risk değerlendirme çalışmalarının yapılmasını ele almaktadır. Tüm bu bilgiler ışığında risk analizi yöntemlerinden 5x5 L tipi matris metodu kullanılmış ve doğru risk değerlendirme metodu tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan risk değerlendirme çalışmaları ile tünel açma metotlarının kullanıldığı alanlarda tehlikeli durumlar belirlenerek potansiyel riskler değerlendirilmiştir. Doğancı varyant tünelinde, Avusturya Tünel Metodu (NATM) yapım teknolojisi kullanılarak ilerleme yapılmaktadır. Natm yönteminde, zeminin orta-sert özellikte, hidrolik kırıcıların etkisiz kaldığı sert kaya koşullarında delme/patlatma yöntemiyle ilerleme yapılmaktadır. Tünelin son kazı alanında yapılan kazı çalışmalarıyla ve/veya delme/patlatma ile serbestleşen kazı malzemesi, iş makineleri yardımıyla tünel dışında ayrılmış olan özel bir bölgeye (pasa sahası) boşaltılmaktadır. Bu aşamada ekipmanların, açığa çıkan toz ve gazları minimize etmek, içerdeki kirli havayı temizleyerek çalışanlara güvenli çalışma koşulları sağlamak amacıyla havalandırma sistemi fantüp aracılığıyla yapılmaktadır. İmalat, tünelin son kazı alanında, özellikle zayıf zemin koşullarında destekleme yapılması esnasında göçük, kayma vb. durumların yaşanmaması ve çalışan sağlığını riske atmamak amacıyla açık zemin üzerine uygulanan ön püskürtme beton uygulaması ile (Shotcret) devam etmektedir. Akabinde projesine uygun şekilde dizayn edilmiş çelik hasır ve profil demirden yapılan iksaların montajı yapılmaktadır. Çelik hasır ve iksa yüzeylerinin, zemin/kaya ortamı ile temasını kesecek şekilde püskürtme beton ile kapatılmasının ardından statik hesabı yapılmış boy ve aralıkları belli olan bulonların delinip yerlerine Jumbo adı verilen iş makinası tarafından yerleştirilmesi ile bir sonraki aşama olan bulon enjeksiyonuna geçilmektedir. Tünelin taban kesimini oluşturan bölüm (invert), tüm sistemin birleştirilmesini sağlamakla beraber kemer beton uygulaması için de ilk hazırlıktır. Bu aşamada kazısı ve tahkimatı yapılan invert bölgesine dizaynı önceden belirlenmiş olan beton tahkik edilmekte ve bu sayede iki aşamadan oluşan nihai kaplamanın ilk aşaması tamamlanmaktadır. İkinci aşama da tünel içine gelecek suyun drenajını sağlamak amacıyla geotekstil ve membran imalatı yapılmaktadır. Son olarak nihai beton kaplaması aşamasında çelik bir kalıp kurulmakta ve çelik kalıp yüksek dayanımlı beton ile doldurularak imalat tamamlanmaktadır. Bu imalat sırasında karşılaşılan risk etmenleri özetle; Patlatma, KKD Kullanımı, Havalandırma, Aydınlatma, Elektrik İşleri, Yüksekte Çalışma ve İş Makinesi Kullanımı gibi başlıklar altında toplanmaktadır. Tüm imalat aşamalarında ortaya çıkması muhtemel riskler titizlikle incelenmiş ve 25 ayrı faaliyet alanı belirlenmiştir. Toplam 25 faaliyet alanı içerisinde de; 3 adet kesinlikle tolere edilemez risk, 51 adet acil tedbir alınması gerekli risk, 122 adet tedbir alınması gerekli risk ve 39 adet tolere edilebilir risk olmak üzere toplam 215 adet tehlike tanımlaması yapılmıştır. Bu veriler doğrultusunda her bir imalat aşamasında karşılaşılabilecek major ve işe özgü spesifik tehlikeler için alınması gereken önlemlerin, uygulanmasından izlenmesine kadar sürekli Risk Analizi tablosunda güncelleştirmelerin yapılması sağlanmaktadır. Anahtar Kelimeler: 5x5 Matris Metodu, Natm, Risk Değerlendirme, Tünel Sektörü, Tünellerde İş Sağlığı ve Güvenliği