COVID-19 hastalarının uzun dönem izlemlerinin değerlendirilmesi

Amaç: Büyük bir halk sağlığı sorunu haline gelen COVID-19 enfeksiyonu her yönüyle irdelenmesi ve takip edilmesi gereken klinik bir durumdur. COVID-19 sonrası devam eden semptomlar hakkında yapılan çalışmaların sayısı artmaktadır ve bu çalışmalar arasında semptom türleri ve sıklıkları konusunda farklılıklar görülebilmektedir. Bu bağlamda, kendi kliniğimizde COVID-19 hastalarını hastalık başlangıcından itibaren takip ederek, yerel hasta profilimizi ortaya koymayı hedefledik. Çalışmamızda, hastaların uzun dönemdeki mortalite oranlarını ve önceden mevcut sağlık durumlarına eklenen yeni hastalık tanılarını inceleyerek, COVID-19 ile ilişkisini bu alanda sınırlı sayıda çalışma bulunan literatüre katkı sağlamayı amaçladık. Bu çalışmanın bulguları, COVID-19 hastalarının uzun vadeli izlemi ve yönetimi için klinik uygulamalara önemli bir katkı sağlayacaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Karadeniz Teknik Üniversitesi Farabi Hastanesinde COVID-19 servisinde 01.03.2020-01.05.2022 tarihleri arasında yatarak takip edilmiş SARS CoV-2 PZR sonucu pozitif gelen hastalar ile COVID-19 sonrası izlem polikliniğinde değerlendirilen COVID-19 hastalarında, COVID-19 sonrası dönemde 0-6. ay, 6-12. ay, 12-18. ay ve 18-24. aydaki semptom ve bulguları ile yeni almış oldukları hastalık tanıları retrospektif olarak değerlendirildi. Bulgular: Araştırmaya %53.23'ü (n = 519) erkek, toplam 975 COVID-19 hastası dâhil edildi. Tüm katılımcıların yaş ortalaması 59.87 ± 18.05'ti (Ortanca = 62.00, min =18.00, max = 98.00). Hastaların 761'inde en az bir hastalık bulunmaktaydı. Hastaların çoğunluğunu şiddetli (%33.84) hasta grubu oluşturdu. SARS CoV-2 PZR pozitifliği öncesinde 422 hastaya (%43.28) en az bir COVID-19 aşısı yapılmıştı. Takip sürecinde 275 (% 28.20) hastada ek komplikasyon görüldü. Komplikasyon olarak en fazla enfeksiyon (% 6.66) görüldü. Yatırılarak takip edilen 186 (%19.07) hasta exitus oldu. Exitus olan hastaların yaşı sağ kalanlara göre anlamlı olarak daha fazlaydı (OR, 1.04; p < 0.001). Erkeklerde ( OR, 1.54; p = 0.009), sağlık bakımı ilişkili COVID-19 hastalarında (OR, 2.70; p < 0.001), ek hastalığı olan hastalarda (OR, 9.01; p < 0.001), ek hastalık olarak; HT (OR, 1.54; p = 0.008), kalp hastalığı (OR, 1.96; p = 0.002), onkolojik hastalık ( OR, 2.96; p < 0.001), astım ve/veya KOAH (OR, 1.77; p = 0.006), nöropsikiyatrik hastalık (OR, 2.29; p = 0.001) ve otoimmün hastalığı (OR, 2.14; p = 0.017) olanlarda, hastaneye başvuru anında; solunum sıkıntısı (OR, 1.75; p = 0.012), genel durum bozukluğu (OR, 3.40; p < 0.001), bilinç bulanıklığı (OR, 2.58; p = 0.031), ishal (OR, 2.89; p = 0.049) olanlarda, hastalık şiddeti evrelemesinde şiddetli ve kritik hasta grubunda, yoğun bakım yatışı olan hastalarda (OR, 12.30; p < 0.001), akciğer görüntüleme bulgusu olanlarda (OR, 2.60; p < 0.001), COVID-19 akut hastalık takibinde komplikasyon gelişen hastalarda (OR, 2.10; p <0.001) akut dönemde mortalite anlamlı olarak daha fazlaydı. COVID 19 sonrası semptomlar 450 hastada 2.20 ± 1.60 ay boyunca görülmeye devam etti. Ek hastalıklardan; kalp hastalığı (OR, 1.58; p = 0.014), astım ve/veya KOAH (OR, 1.62;p = 0,031) ve tiroid hastalığı (OR, 3.26; p = 0.007) olanlarda, COVID-19 akut dönemde semptomu olan hastalarda (OR, 2.55; p < 0.001), yoğun bakımda takip edilen hastalarda (OR, 3.17; p < 0.001) ve akciğer görüntülemesinde COVID-19 tutulumu olan hastalarda (OR, 1.72; p = 0.003), COVID-19 akut hastalık takibinde komplikasyon görülen hastalarda (OR, 2.41; p < 0.001) COVID-19 sonrası semptom daha sık görüldü . COVID-19 sonrası sağ kalan hastaların takibinde 126 hasta exitus oldu. COVID-19 sonrası sağ kalan hastalardan erkeklerde (OR, 1.55; p = 0.026), en az bir ek hastalığı olanlarda (OR, 13.46; p < 0.001) ek hastalıklardan; kalp hastalığı (OR, 2.79; p < 0.001), onkolojik hastalığı (OR, 5.21; p < 0.001), nöropsikiyatrik hastalık (OR, 2.10; p = 0.015), KBH (OR, 2.04; p = 0.016) ve karaciğerde siroz (OR, 5.40; p = 0.026) olanlarda, COVID-19 hastalık takibinde komplikasyon gelişen hastalarda (OR, 2.94; p < 0.001), COVID-19 sonrası dönemde dispne (OR, 6.33; p < 0.001) ve ateş (OR, 2.40; p = 0.022) semptomu olanlarda, COVID-19 sonrası dönemde enfektif ( OR, 2.48 ; p < 0.001) ve onkolojik hastalık (OR, 3.27 ; p = 0.042) tanısı alanlarda COVID-19 sonrası dönem mortalitesi anlamlı olarak daha fazlaydı. COVID-19 sonrası dönemde ölen hastaların yaşı sağ kalanlara göre anlamlı olarak daha fazlaydı (OR, 1.04; p < 0.001). COVID-19 uzun dönem takibinde 306 hasta yeni bir hastalık tanısı aldı. Hastalara en fazla enfeksiyon hastalığı tanısı konuldu. COVID 19 uzun dönem takibinde ilk 6 ayda 85 hasta exitus olurken 186 yeni hastalık tanısı konuldu. COVID-19 uzun dönem takibi 6-12. aylarda 20 hasta exitus olurken 101 yeni hastalık tanısı konuldu . COVID-19 uzun dönem takibi 12-18. aylarda 16 hasta exitus olurken 57 yeni hastalık tanısı konuldu. COVID-19 uzun dönem takibi 18-24. aylarda 5 hasta exitus olurken 17 yeni hastalık tanısı konuldu . Hipertansiyonu olan hastalarda (OR, 1.68; p < 0.001), COVID-19 akut hastalık sürecinde komplikasyonu olanlarda ( OR, 1.47; p = 0.026), COVID-19 sonrası semptomu olan hastalarda (OR, 1.79; p < 0.001) yeni hastalık tanısı alma sıklığı anlamlı olarak daha fazla görüldü. COVID-19 sonrası dönemde yeni hastalık tanısı alanların yaşı anlamlı olarak daha fazlaydı (OR, 1.01; p = 0.004). Sonuç: Bu çalışma, COVID-19 sonrası uzun dönem takibinin önemini ortaya koymaktadır. Bulgularımız, ilk 6 aylık süreçte mortalite ve yeni hastalık tanılarının en sık görüldüğünü göstermektedir. Bu durum, COVID-19 sonrası hastaların uzun vadeli sağlık durumunu izlemenin ve gerektiğinde müdahale etmenin önemini vurgulamaktadır. Sağlık hizmeti sağlayıcılarının, hastaların bu dönemde düzenli kontrollerini sağlamaları ve potansiyel komplikasyonları erken teşhis etmek için takip programlarına dâhil etmeleri gerekmektedir. Anahtar kelimeler: COVID-19, uzun dönem takip, sağlık durumu