Devlet ve özel anaokullarında örgüt kültürü: Artifaktlar bağlamında bir inceleme

Bu çalışmanın amacı devlet ve özel anaokullarının Schein (1984)'ın üç katmanlı kültür modelinin artifaktlar katmanındaki gözlenebilir kültür ögeleri (gelenekler, ortak dil, fiziksel semboller, hikayeler) açısından okul gözlemleri, dokumanlar ve yönetici görüşleri doğrultusunda incelenerek karşılaştırılmasıdır. Araştırma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Antalya İli Merkez İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı bir devlet ve bir özel anaokulunda görev yapmakta olan 2 katılımcı anaokulu müdürünün görüşlerini, devlet ve özel anaokullarının gözlem verilerini ve bu okullara ait belge ve dokümanları kapsamaktadır. Çalışmada araştırma deseni olarak nitel araştırma yaklaşımı deseni olan durum çalışması kullanılmıştır. Araştırma verileri çözümlenirken betimsel analiz ve içerik analizi yöntemleri uygulanmıştır. Bu araştırmanın sonuçlarına göre hem devlet hem özel anaokullarında gözlenen kültürel ögelerin her iki okul türünde de okul kültürünün oluşmasına ve gelişmesine doğrudan katkı sağladığı görülmüştür. Hem özel hem devlet anaokulunda okul kültürünün gelenek, ortak dil, fiziksel semboller ve hikayeler unsurlarını içeren ögelerin varlığı saptanmış, bu ögelerin okuldaki kültürün oluşması ve kurum stratejilerinin gerçekleşmesi açısından önemli katkılar sağladığı sonucuna varılmıştır. Özel okullarda, devlet okullarından farklı olarak öğretmenlerin arasında rekabet oluşturmamak adına öğretmen başarılarının ön plana çıkarılmadığı bir okul kültürünün hakim olduğu sonucuna varılmıştır. Özel okulların merkezi yapılarından dolayı okul kültürünün oluşması sürecinde ve okul ile ilgili karar verme süreçlerinde okul paydaşlarının devlet okullarına göre daha az yer aldığı saptanmıştır. Finansal açıdan belirli bir güce sahip olan özel anaokulunun okul kültürünün fiziksel şartlar açısından zenginleştirilmesi ve geliştirilmesi açısından devlet anaokuluna göre daha avantajlı olduğu saptanmıştır. Devlet anaokullarındaki mevcut okul kültürünün okul çevresini, paydaşları, toplumsal katılımı ve iş birliğini daha çok yansıtan dinamik bir yapıda olduğu sonucuna varılırken özel anaokullarındaki okul kültürünün kurumun merkezi yapısından kaynaklı sisteme katılan paydaşların var olan kültüre uyum sağlamasına yönelik önlemlerin alındığı daha durağan bir yapıda olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Örgüt Kültürü, Okul Kültürü, Kültürün Unsurları, Artifaktlar.