Dinin toplumsal yaşam üzerindeki etkisi: Bingöl'de Şeyh Ahmed Çan ailesi örneği

Bu çalışmanın amacı, toplumsal bir olgu olan din kurumunun "Bingöl'deki toplumsal yaşama olan etkisini", geçmişten günümüze devam eden toplumsal değişim çerçevesinde incelemektir. Çalışmanın kapsamı, Bingöl'de dini faaliyet gösteren, tasavvufa bağlı başlıca ailelerden olan "Şeyh Ahmed Çan Ailesi" odağında dinin toplumsal yaşam üzerindeki etkisini incelemektir. Nitel araştırma olarak tasarlanan bu çalışmada; veri toplama tekniği olarak yarı yapılandırılmış mülakat ve dokümantasyon tekniği kullanılmıştır. Bingöl'de on dokuzuncu yüzyılda ön plana çıkan tasavvuf geleneklerinden biri olan Nakşibendi Hâlidilik'e bağlı şeyhler sürdürdüğü faaliyetlerle, temelde geleneksel halk kültürünü dini doğrultuda şekillendirerek, toplumsal yaşam üzerinde farklı açılardan dinin etkisinin devam etmesinde etkili rol oynamışlardır. Bu eksende şeyhliğin, toplumsal yaşamı dini doğrultuda dönüştürdüğü, toplumsal birliği sağladığı, siyasi otorite boşluklarını doldurmaya ve toplumsal düzeni sağlamaya çalıştığı sonucuna varılmıştır. Bingöl'de şeyhlerin toplumda farklı kültürel ve inanç aidiyetleri olan toplumun farklı unsurlarını bir arada tuttukları, aşiret kavgalarını önledikleri ve daha farklı toplumsal sorunların çözümünde arabuluculuk faaliyetlerinde bulundukları ortaya çıkmaktadır. Bingöl'deki şeyhlik sistemi, yaşanan toplumsal değişimler sonrasında eski gücünü belirli noktalarda yitirmiş olsa da toplumdaki varlığını korumaktadır. Bingöl'deki tasavvuf geleneğinin; insanların manevi rehberlik ihtiyacını karşılama ya da ailevi problemlerin çözümü gibi hususlarda yönlendirici olmaya devam ettiği görülmektedir.