AVMlerin ütopik dönüşümünün mimarlığın asal bileşenlerine etkisi

Bu çalışma kent kültürünün vazgeçilmez bir unsuru olan AVM'lerdeki mimari programları kentlerde mimari kültürün bir parçası olarak tek yapı şeklindeki programlarla karşılaştırmaktadır. Bu karşılaştırmada plan, form, imge ve malzeme bir mimari programın asal bileşenleri olarak kabul edilmekte ve bulgular bu dört bileşen çerçevesinde ortaya konulmaktadır. Bu çalışmanın kapsamında, üst ölçekte ülkemizdeki AVM'ler ve bir tipoloji tartışması yapılabilmesi için dört ana program, sinema, ibadethane, çocuk oyun alanı ve sokak programları, kent içi ve AVM içi örnekleri karşılaştırılmak üzere seçilmiştir. Türkiye genelinde 400'ün üzerindeki AVM'nin yaklaşık 213 kadarı Ankara, İstanbul ve İzmir gibi üç metropol kentte bulunması nedeniyle, çalışma kapsamında seçilen AVM'lerin bu üç kent sınırlandırılmıştır. Çalışmada ilgili analiz ortaya konulurken özellikle yok-yer ve simulakr kavramları üzerinden bir açılım sunulmakta ve sonuçta AVM'lerin örnek olarak seçilen programları zamanla uğrattığı dönüşüm sebebiyle bir simulakr olduğuna ulaşılmaktadır. Bu dönüşüm ve analiz sinema, ibadethane, çocuk oyun alanı ve sokak programlarının AVM'ye dahil olduktan sonra insanların bu yerlerdeki deneyimlerine de zarar verdiği görülmüştür. Bu durumda bütüncül yapı içerisinde sürekli artan ve genişlemeye devam eden AVM'ler mimariyi, bir binanın tipolojik içeriğini ve yerlerin ruhunu yok etmektedir. Bu yüzden birer ütopik dönüşüme uğrayan AVM'lerdeki mimari programlar yeni bir tarife ihtiyaç duymaktadır.