Fen bilgisi öğretmen adaylarının argümantasyon tekniği ile rastlantısal bilim anlayışlarının geliştirilmesi

Bilim ve bilimin doğası ile ilgili yaklaşımlar bilimsel ilerlemeler ve çağın gerektirdikleriyle beraber her geçen gün yenilenerek gelişmekte ve farklı bakış açılarıyla değerlendirilmektedir. Bilimsel bilginin elde edilmesinde ve gelişim sürecinde yer alan rastlantılar da bu bağlamda incelenebilir. Bu çalışmanın amacı, bilimsel faaliyetlerde önemli bir yere sahip rastlantı kavramının bilim ile ilişkilendirilerek argümantasyon temelli uygulamalarla öğretiminin, fen bilgisi öğretmen adaylarının rastlantısal bilime ilişkin anlayışlarına etkisinin belirlenmesidir. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı çalışma durum çalışması desenlerinden bütüncül tek durum desenine sahiptir. 2017-2018 eğitim öğretim yılı bahar döneminde, bir devlet üniversitesinde Fen Bilgisi Öğretmenliği ana bilim dalında öğrenim görmekte olan 3. sınıf öğrencisi 44 öğretmen adayı araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel verileri açık uçlu sorulardan oluşan rastlantısal bilim anketi, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve doküman analizi ile elde edilmiştir. Argümantasyon temelli öğretim sırasında elde edilen etkinlik kâğıtları, betimsel analize tabi tutularak değerlendirilmiştir. Açık uçlu sorulardan oluşan rastlantısal bilim anketi verileri ise verilen cevapların kategorilendirilmesi ve rastlantısal bilim anlayışlarının tespitine yönelik olarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Öğretim sonrasında gerçekleştirilen yarı-yapılandırılmış görüşme verileri de doğrudan alıntılarla, verileri desteklemek amacıyla kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen nitel bulgulara göre öğretmen adayları ile yürütülen öğretimin onların rastlantısal bilimle ilgili anlayışlarını olumlu yönde etkilediği, bilimsel süreçte rastlantıların rolünü fark ederek, rastlantı bilim ilişkisine dair bilgi ve görüşlerini geliştirdiği, daha geniş bir bakış açısıyla bilimsel süreci ele almalarını sağladığı söylenebilir. Rastlantıların bilimsel bilgiyi keşfetme sürecinin ögelerinden biri olduğu düşünüldüğünde bilim eğitiminde rastlantısal karşılaşmalara fırsat verecek, bilgiyi sorgulamaya ve ürün ortaya koymaya yönelik araştırma ortamları tasarlanabileceği önerilmektedir.