Fen bilimleri öğretmenlerine uygulanan laboratuvar güvenliği mesleki gelişim seminerlerinin etkileri: Laboratuvar güvenliği bilgi düzeyleri

Laboratuvar ortamı, aktif öğrenme süreçlerinin ele alındığı, öğrencilerin bilimsel süreç kavramlarını işe koştuğu fen bilimleri dersinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmektedir. Günümüz koşullarında teorik bilimlerin somut uygulamalara dönüştürülebilmesi, laboratuvarların etkin bir şeklide kullanımı ile mümkün olabilmektedir. Fen Bilimleri derslerinde gerçekleşen bilişsel öğrenme, laboratuvar kullanımı ile duyuşsal ve devinişsel öğrenme ile desteklenmektedir. Son yıllarda ilköğretim programlarında yaşanan gelişmelere bakıldığında, fen alanında pek çok konu, kazanım, değerlendirme süreçlerinde değişikliğe gidilmesine rağmen laboratuvar uygulamalarının her programda yer aldığı ve fen bilimleri dersinin işlevsel bir bütünü olduğu anlaşılmaktadır. Ancak ders içeriği bakımından laboratuvar ortamının etkili bir şeklide kullanımı ve öğrencilerin laboratuvar araç gereçleri ile çalışma süreçleri bir takım problemlerin de ön plana çıkmasında etkili olmuştur. Ülkemizde özellikle son yıllarda okul laboratuvarlarında yaşanan kaza haberleri incelendiğinde yaşanan olumsuzlukların daha çok laboratuvar güvenliğine yönelik hatalı uygulamalardan kaynaklandığı dikkati çekmektedir. Laboratuvar güvenliği, fen bilimleri eğitiminin temelini oluşturmaktadır. Laboratuvar güvenliğinin sağlanmasında en önemli görev fen bilimleri öğretmenlerine düşmektedir. Bu süreçte öğretmenin laboratuvar güvenliğine ilişkin bilgi, beceri ve tutum kazanmasında laboratuvar güvenliği eğitimlerinin gerekliliği ön plana çıkmaktadır. Yapılan çalışmada fen bilimleri öğretmenlerinin laboratuvar güvenliği konusundaki bilgi düzeylerinin araştırılması; bu bilgi düzeylerine bağlı olarak mesleki gelişim seminerlerinin içeriğinin oluşturulması ve mesleki gelişim seminerleri aracılığı ile fen bilimleri öğretmenlerinin laboratuvar güvenliği konusunda bilgi düzeylerinin arttırılması hedeflenmiştir. Belirlenen hedefler doğrultusunda laboratuvar güvenliğine yönelik ihtiyaç analizi kapsamında araştırmacı tarafından geliştirilen "Laboratuvar Güvenliği Ölçeği" uygulanmış ve elde edilen veriler ışığında laboratuvar güvenlik eğitimi modülleri hazırlanmıştır. Modül içeriklerinde kimyasalların kullanımı, etiketlenmesi, depolanması ve atıkların bertarafı, laboratuvar araç gereç kullanımı, cam malzeme kullanımı, yangın durumu, elektriksel kaynaklı kazalar, biyolojik tehlikeler, kişisel koruyucu ekipman ve ilkyardım uygulamalarına yönelik eğitimler yer almaktadır. Mesleki gelişim seminerleri, toplam sekiz modül halinde hazırlanan kitapçık eşliğinde görsel sunum ve aktif öğrenme öğretme etkinlikleri aracılığı ile öğretmenlere aktarılmıştır. Hazırlanan eğitim etkinlikleri var olan öğretim programında yer alan konu ve deneyler dikkate alınarak planlanmıştır. Laboratuvar güvenliği mesleki gelişim seminerlerinin etkilerini araştırmak üzere tek bir gruba ön test son test uygulaması gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu İzmir iline bağlı devlet okulları ve özel okullarda görevli 33 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada, öğretmenlerin laboratuvar güvenliğine yönelik gelişimlerini tespit etmek için araştırmacı tarafından hazırlanan "Laboratuvar Güvenliği Bilgi Testi", ve öğretmenlerin laboratuvar güvenliğine yönelik görüşlerini daha detaylı bir şekilde saptayabilmek amacıyla yine araştırmacı tarafından hazırlanan "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Çalışmanın bulgularına göre; mesleki gelişim seminerleri öncesi ve sonrası fen bilimleri öğretmenlerinin laboratuvar güvenliğine yönelik bilgi düzeylerindeki değişim puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu görülmektedir. Öğretmenlerin bilgi düzeylerindeki değişim puanlarının demografik özellikler bakımından anlamlı bir farklılık göstermediği de araştırmanın bulguları arasında yer almaktadır. Araştırmanın ürünleri, hazırlanan laboratuvar güvenliği kitabı, çeşitli konferans, sempozyum ve seminerler yoluyla yaygınlaştırılmaktadır. Araştırmadan elde edilen sonuçların, fen bilimleri derslerine ait uygulamaların yapıldığı laboratuvarların daha güvenli ve etkili alanlar haline getirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Böylelikle okullarda sıklıkla rastlanan laboratuvar güvenliği boyutlarının göz ardı edilmesi sonucu oluşan kazaların azaltılması hedeflenmektedir.