Finansal teknolojiler alanındaki gelişmelerin para politikasına yönelik potansiyel etkileri: Türkiye üzerine ampirik bir analiz

Finansal teknolojilerde (FinTek) yaşanan gelişmeler finansal hizmetlerin ucuz, hızlı ve erişilebilir hale gelmesini kolaylaştırmaktadır. Tarihsel süreç içerisinde bu gelişmeler transatlantik kablosu, kredi kartı, ATM, bilgisayar ve internet gibi teknolojik yeniliklerle; günümüzde ise yapay zekâ, makine öğrenme, bulut bilişim ve yazılım ile şekillenmektedir. Bu yeni teknolojik imkanlar sayesinde özellikle ödeme hizmetleri daha dijital hale gelmiştir. Ödeme hizmetlerinin dijitalleşmesi ise iktisadi ajanların likidite tercihlerini değiştirmiş, merkez bankası parasına olan talebi etkilemiştir. Merkez bankaları için ise etkin bir para politikası yürütmenin ön koşulu, kendi parasına olan talebi doğru tahmin edebilmektir. Bu etkileşim ilgili yazında sıklıkla tartışılmaktadır. FinTek gelişmelerinin para politikasına yansımalarının araştırıldığı bu çalışmanın amacı, FinTek alanında yaşanan gelişmelerin Türkiye'de reel para talebi üzerinden para politikasına kısa ve uzun dönem etkilerini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda 2012:Q1-2021:Q4 dönemi için FinTek gelişmelerini temsilen bir endeks oluşturulmuş; milli gelir, faiz, döviz kuru ve enflasyon modele açıklayıcı değişkenler olarak dahil edilmiştir. ARDL Sınır Testi analiz bulgularına göre FinTek gelişmeleri ve para talebi eşbütünleşik, bir başka deyişle uzun dönemde birlikte hareket etmektedir. Buna göre, FinTek gelişmelerinde yaşanan bir artış para talebini azaltmaktadır. Kısa dönemli nedensellik ilişkilerinin analizi için gerçekleştirilen Toda-Yamamoto testine göre ise FinTek gelişmeleri para talebinin Granger nedeni olarak bulunmuştur. Türkiye'de FinTek gelişmeleri para talebini etkilemekte ve iktisadi ajanların likidite tercihlerini şekillendirmektedir. TCMB, para politikası etkinliğini sürdürmek adına FinTek gelişmelerini yakından takip etmeli, kendi parasına alternatif oluşturacak faaliyetleri denetlemeli ve düzenlemelidir. Öte yandan, dijital çağın gereklerine uygun olarak CBDC faaliyetlerine önem vermelidir.