Görme engelli bireylerin kentsel algısının istanbul üzerinden irdelenmesi

Bireylerin algısal süreçleri, yaşamları boyunca çeşitli ortamlardaki uyaranlar (stimuli) vasıtası ile şekillenir. Bu algısal süreçler, bireylerin farklı davranış biçimleri ortaya koymasına neden olur. Algısal süreç şu şekilde özetlenebilir; çevresel uyaranlar duyular tarafınca algılanır, bu uyaranlara göre zihinde oluşan bilişsel bilgi düşünceleri oluşturan davranışsal bilgiye dönüştürülür. Bireyler mekânları, duyu organları aracılığıyla algılarlar. Mekânı algılamayı sağlayan duyu organlarından en önemlisi olan görme duyusu, bir mekândaki bileşenleri ve değişen durumları ilk algılayan duyu organıdır. Görme duyusu, işlevini kaybettiğinde ve görevini diğer duyu organlarına bıraktığında ise, bireylerin davranışları önemli ölçüde değişim göstermektedir. Bu kapsamda, görme duyusunun tam veya kısmen etkinliği yitirildiğinde, mekânsal algı ve davranış sürecinin nasıl farklılaştığını ele alan bu tez çalışması, görme engellilerin kamusal mekândaki erişebilirlikleri konusuna odaklanmaktadır. Nitekim görme engelli bireyler, özellikle kamusal mekândaki hareket ve davranışlarında, kimi zaman altından kalkabilecekleri, kimi zaman da hayatlarını tehlikeye düşüren çeşitli seviyelerde zorluklar yaşamaktadır. Fakat bunun yanı sıra, kentin fiziksel koşulları kadar sosyokültürel koşulları da görme engelli bireylerin kentsel erişebilirliğine ilişkin davranışlarını olumsuz yönde etkilemektedir. Bu kapsamda, bu tez çalışmasının amacı, katılımcı olarak ele alınan bir grup görme engelli bireyin kendi gündelik hayatlarında sıklıkla kullandıkları kamusal mekândaki mekânsal algılarının ve davranışlarının engelsiz bireylere kıyasla nasıl ve ne tür fiziksel ve sosyal parametreler bağlamında değiştiğini anlamak ve görme engelli bireylerin kullandıkları kamusal mekânların erişilebilirlik kriterlerini nitel ve nicel yöntemler kullanarak İstanbul üzerinden irdelemektir. Görme engelli bireyler ile yapılan anketler doğrultusunda, katılımcıların İstanbul'daki bireysel kamusal alan deneyimlerine ilişkin algılanan fiziksel ve sosyokültürel faktörler belirlenmeye çalışılmıştır. Tezin nitel analiz çalışması sonucunda elde edilen sözel veriler, betimsel içerik analizi yöntemiyle nitel olarak araştırılmış olup, İstanbul'da yaşayan bir grup görme engelli bireyin kendi kullandıkları kamusal mekân deneyimlerine ilişkin hangi faktörlerin daha ağırlıkta olduğuna yönelik bir tematik tespit ortaya konmuştur. Bununla birlikte, nitel veriler doğrultusunda öne çıkan faktörlerin cinsiyet ve yaşa bağlı olarak istatistiksel olarak araştırılabilmesi, bu bağlamda olumsuz algılanan faktörlerin cinsiyet ve yaş gruplarına bağlı değişip değişmediğinin anlaşılabilmesi için, nitel verinin sınıflandırılması ile elde edilen frekanslar, nicel veriye dönüştürülüp gruplar arası karşılaştırmalı bir değerlendirme yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu tez çalışması ile görme engelli bireylerin gündelik hayatlarında sıklıkla kullandıkları kamusal mekânların erişilebilir tasarım kapsamındaki fiziksel ve sosyal özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışma sonucunda elde edilen verilerin, İstanbul kentinin kamusal mekânlarının görme engelli bireylerin erişebilirliği hususundaki davranışlarını kolaylaştırmaya yönelik tasarım kriterlerine ve tasarım rehberlerine kanıta dayalı veri sağlaması hedeflenmektedir.