İbn Hişamı'n "Şerh'u Katri'n-Neda ve Bellus-Sadâ" adlı eserinde istişhad ettiği ayetler

Dil her ümmetin aklî görüşüne delîl ve işâret olması hasebiyle akli hayata delâlet eden en önemli faktördür. Düşünce hareketinin ilk şartı, marifetin zarfı, his ve düşüncelerin tercümânı, anlatma ve anlaşılmanın vasıtası, vuslât ve birleşmenin ilk aracıdır. Def'aten meydana gelmediği gibi halef olan da seleften almamıştır. İnsanlar başlangıçta ihtiyaçları ölçüsünde bazı lafızlar üretirler, yeni şeylerle karşılaştıklarında o ölçüde yeni lafızlar üretmekle konuşmalarını zenginleştirip kelime dağarcıklarını zenginleştirirler. Yeni karşılaşılan ihtiyaçlardan hareketle icâd edilen lafızlar, doğal olarak kendisini denetleyecek bazı kural ve kâidelere ihtiyaç duymuştur. Bu itibarla Arapça gibi köklü ve zengin, ihtivâ ettiği bazı dinî ve kültürel değerlere sahip olan bir dil için nahiv-sarf olarak adlandırılan bazı kurallara ihtiyaç hâsıl olmuştur. Dolayısıyla bu konularda dilbilimciler tarafından çok zengin eserler telif edilmiştir. Bu faydalı ve zengin eserlerden birisi de "İbn Hişâm" tarafından te'lîf edilen ve Arap Gramerinde muhtasar ve faydalı eserler içerisinde en faydalı olarak tavsîf edilen "Şerh-u Katri'n- Nedâ ve Bell'is-Sadâ" adlı eseridir. Eser, kendi alanında Arap gramerinin temel konularını zengin istişhâd (özellikle âyet) örnekleriyle temellendirip, alanında uzman âlimlerin görüşlerini objektif bir bakışla serd edip sonunda da kendi tercihini ifade etmesiyle enfes bir dereceye terakki etmiştir. Zirâ müellif eserinde istişhâd konusunda ilk sırayı âyetlere vererek bu konuda zengin bir alan ortaya koymuştur. Daha sonra sırasıyla şiirleri, hadisleri ve atasözleri örnek olarak kullanmıştır. Bu itibarla biz de bu çalışmamızda evvela Arap dilinin gelişim ve özelliklerini, gramer ve alt bölümleri olan nahiv, sarf ilimlerini izâh ettikten sonra, eserin müellifini, Arap dilinde istişhâdı, eserde âyet istişhâd ettiği konuları, âyetlerdeki örnek kelimeleri, âyet ve meâllerini konular manzûmesinde müellifin tertip ve düzenine uyarak ele almaya çalıştık. Anahtar Kelimeler: Arapça, Nahiv, Sarf, İstişhâd, İbn Hişâm