İn vitro şartlarda üretilen Salvia hispanica L. kalluslarına elisitör uygulanmasının ardından elde edilen ekstraktların antimikrobiyal ve antikanser aktiviteleri

Lamiaceae familyası içerisinde yer alan Salvia hispanica L. tamamlayıcı tıpta yaygın olarak kullanılan bir bitkidir. Bu çalışmada in vitro şartlarda yetiştirilen S. hispanica L. bitkisinin kök, yaprak ve yaprak sapı kısımları eksplant kaynağı olarak kullanılıp, kallus geliştirilmiş, gelişen kalluslara UV-C uygulanmasının ardından metanol ekstraktları çıkarılarak bu ekstraktların antimikrobiyal ve antikanser aktiviteleri araştırılmıştır. İlk olarak S. hispanica L. tohumları 6 dakika ticari çamaşır suyunda bekletilerek tohumların yüzey sterilizasyonları sağlanmış, yüzey sterilizasyonları gerçekleştirilen tohumlar gelrite ile katılaştırılmış MS besin ortamında çimlendirilmiştir. Çimlenen bitkilerin kök, yaprak ve yaprak sapı kısımları eksplant kaynağı olarak kullanılıp, iki farklı protokol uygulanarak eksplantlar kültüre alınmıştır. Birinci protokolde farklı dozlarda 2,4- D (0,25, 0,5, 0,75, 1, 1,25 mg/l), ikinci protokolde ise 2,4-D ile birlikte BAP (0,2 mg/l) kullanılarak eksplantlardan kallus gelişimi teşvik edilmiştir. En etkili kallus gelişim oranı ve kallus ağırlığı, ikinci protokoldeki yaprak eksplantlarında, %100 oranında ve 27,19 ± 1,50 g ağırlığında, 0,25 mg/l 2,4-D + 0,2 mg/l BAP içeren MS besin ortamında elde edilmiştir. UV-C uygulamasına maruz bırakılan kallusların metanol ektraktları elde edildikten sonra, ekstraktların 3 mg/ml konsantrasyonları kullanılarak 7 farklı gram pozitif (Bacillus subtilis ATCC 6337, Brevibacillus brevis, Bacillus megaterium DSM 32, Bacillus subtilis IM 622, Bacillus cereus EMC 19, Staphylococcus aureus 6538 P, Listeria monocytogenes NCTC 5348), 9 farklı gram negatif (Salmonella typhimurium NRRLE 4413, Pseudomonas fluorescens, Enterobacter aerogenes CCM 2531, Klebsiella pneumoniae EMCS, Escherichia coli ATCC 25922, Proteus vulgaris FMC II, Pseudomonas aeruginosa DSM 50070, Proteus vulgaris, Salmonella enterica ATCC 13311) bakteri üzerindeki antimikrobiyal aktivitesi disk difüzyon yöntemi kullanılarak araştırılmıştır. Gram pozitif bakteriler üzerindeki en etkili antimikrobiyal aktivite 12,5±2,04 mm zon çapı ile Listeria monocytogenes NCTC 5348 bakterisine karşı, ikinci protokolün yaprak sapı ekplantları kullanılarak elde edilen kallus ekstraktlarında gözlenmişken, en az etki 7±0 mm zon çapı ile Staphylococcus aureus 6538 P, Bacillus subtilis ATCC 6337 ve Bacillus cereus EMC 19 bakterileri üzerinde birinci protokoldeki yaprak eksplantına ait kalluslar ile ikinci protokoldeki yaprak eksplantına ait kalluslardan elde edilen ekstratlarda tespit edilmiştir. Gram negatif bakteriler üzerindeki en etkili antimikrobiyal aktivite 11±0,82 mm zon çapı ile Klebsiella pneumoniae EMCS bakterisine karşı, ikinci protokoldeki yaprak sapı eksplantından elde edilen kallus ekstraktlarında saptanmışken, en az etki 5,5±0,41 mm ile Salmonella typhimurium NRRLE 4413' da gözlenmiştir. Ekstraktların 1000, 500, 250, 125, 62,5, 31,25, 15,625, 7,8125 µg/mL dozları kullanılarak, SHSY5Y insan nöroblastoma hücreleri üzerindeki antikanser aktiviteleri araştırılmış, en etkili sitotoksik aktivite her iki protokolden elde edilen ekstraktların 1000 µg/mL dozunda belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Salvia hispanica L., kallus, UV-C, antimikrobiyal aktivite, antikanser aktivite