Transformation of humanitarian intervention: A comparative perspective, 1945-2020

"Bir devlet, kendi topraklarında yaşanan bir insani krizi durdurmak istemediğinde veya durduramadığında ne yapılmalıdır?" sorusu, son yıllarda uluslararası ilişkilerin önemli tartışma konularından biri haline gelmiştir. Bu bağlamda, insani müdahale kavramı, söz konusu soruya olası bir çözüm olarak ortaya çıkmış ve üçüncü bir ülkenin, bir ülkeler grubunun veya uluslararası bir örgütün, hedef devletin rızası olup olmadığına bakılmaksızın, ciddi insan hakları ihlallerinin yaşandığı bir ülkenin iç işlerine askeri müdahalede bulunmasını ifade etmektedir. Soğuk Savaş sonrası dönemde, akademisyenler, devletler ve sivil toplum kuruluşları insani meselelere giderek artan bir ilgiyle eğilmişlerdir. Bu süreçte, "müdahale etmeme (non-interference)" duvarında gedikler açılmış ve "ulusal (national sovereignty)" kavramına daha az önem atfedilmeye başlanmıştır. Aynı dönemde, gerçekleştirilen insani müdahalelerin büyük ölçüde kara gücüne dayandığı, müdahalecilerin ise güvenlik sağlamanın ötesinde çeşitli misyonlar üstlendiği görülmüştür. Bu nedenlerle, birçok kişi Soğuk Savaş sonrası dönemi insani müdahale konseptinin "altın çağı" olarak tanımlamıştır. Ancak, Soğuk Savaş sonrası dönemdeki bu paradigma günümüzde artık devam etmemektedir. 1990'ların sonlarına doğru insani müdahale yöntemlerinde, 2000'lerin başında ise devletlerin insani krizlere müdahale etme konusundaki ilgisinde önemli bir dönüşüm yaşanmıştır. Bu tezin temel araştırma sorusu, insani müdahalenin niteliğinin, özellikle devletlerin ilgisi ve müdahale yöntemleri açısından, nasıl ve neden değiştiğidir. Bu soruya yanıt bulabilmek için çalışma, 1945-2020 yılları arasındaki on bir insani müdahale örneğini, hem nitel hem de nicel araştırma yöntemlerini içeren karşılaştırmalı analiz yöntemiyle analiz etmiştir. Analizin neticesinde bu araştırma, müdahale yöntemleri ve devlet ilgileri açısından insani müdahalede iki önemli dönüşüm tespit etmiştir. İlk dönüşüm, müdahale yöntemlerinde gerçekleşmiş olup, ana yöntem olarak insan gücünün yerini hava gücünün aldığını ve müdahalelerin kapsamının daraldığını ortaya koymaktadır. İkinci dönüşüm ise insani krizlere müdahale etme konusundaki devlet ilgisinin azalmasıyla ilgilidir; bu durum, devletlerin daha temkinli ve isteksiz bir tutum benimsemesine yol açmıştır.