Otistik özellikler ve ruh sağlığı arasındaki ilişkide yürütücü işlevler ve sosyal bilişin etkisinin incelenmesi

Bu tezin amacı, ruh sağlığı semptomlarına yönelik yürütücü işlevler ve sosyal bilişi içeren çevrimiçi bir eğitim programı tasarlamak ve bu programın etkilerini incelemektir. Ayrıca, otistik özellikler ile ruh sağlığı semptomları arasındaki ilişkide bu faktörlerin aracılık rolünü araştırmaktır. Bu amaçlar doğrultusunda dört farklı çalışma gerçekleştirilmiştir. İlk çalışmada, çevrimiçi eğitim programının güvenilirliği ve geçerliliğini artırmak amacıyla bir ön çalışma yapılmış, çevrimiçi veri toplama yönteminin kalem-kâğıt yöntemine göre bir fark yaratmadığı bulunmuştur. İkinci çalışmada ise, çevrimiçi programın tasarımına zemin hazırlamak için yürütücü işlevler ve sosyal bilişin rolleri ve ilişkileri araştırılmış, bu iki faktörün otistik özellikler ile ruh sağlığı semptomları ilişkisindeki rolü incelenmiştir. Sonuçlar, duygusal empatinin bir bileşeni olan kişisel sıkıntının, otistik bir özellik olan dikkat değiştirme ile ruh sağlığı semptomları arasında önemli bir aracılık rolü oynadığını ortaya koymuştur. Üçüncü çalışmada, çevrimiçi eğitim programının ruh sağlığı semptomlarını azaltmadaki ve yürütücü işlevler ile sosyal bilişi geliştirmedeki etkinliği pilot bir çalışma ile değerlendirilmiştir. Dördüncü çalışmada ise, altı hafta süren çevrimiçi eğitim programı, katılımcıların rastgele deney ve kontrol gruplarına atanmasıyla test edilmiştir. Sonuç olarak, deney grubundaki ruh sağlığı skorlarında önemli bir düşüş gözlemlenmiştir. Ayrıca, duygusal empati üzerinde de anlamlı iyileşmeler bulunmuştur. Bu bulgular, tasarlanan çevrimiçi müdahalenin ruh sağlığı belirtilerini azaltma potansiyeline sahip olduğunu ve otistik özellikler ile ruh sağlığı arasındaki etkileşimin dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Çalışma, bazı sınırlamalara rağmen, etkili çevrimiçi müdahale programlarının hem nörotipik hem de nöroçeşitli bireyler için ruh sağlığını destekleyebileceğini vurgulamaktadır.