İstanbul ilinde satılan tavuk etli döner ve burgerlerde listeria monocytogenes varlığının araştırılması

Listeria cinsinin 17 türünden biri olan Listeria monocytogenes, Gram pozitif çomak şekilli, geniş sıcaklık, pH ve tuzluluk aralığında gelişebilen bir bakteridir. Toprakta, suda, hayvanlarda ve gıdalarda bulunmaktadır. Patojenitesi yüksek olan bu bakteri insanlarda ve hayvanlarda ölümle sonuçlanan ve Listeriyozis olarak adlandırılan enfeksiyon etkenidir. İnsanlarda da oluşan enfeksiyonların büyük çoğunluğu gıda kaynaklıdır. Bakteri, süt ve süt ürünlerinde, çiğ kıymada, kırmızı ve kanatlı etlerinde, hazır ve dondurulmuş yemeklerde, meyve ve sebzelerde bulunmaktadır. Tez çalışmamızda İstanbul ilinde satışa sunulan (kafe, restoranlar ve marketlerde) tavuk etli döner ve burgerler toplanmış ve laboratuvar ortamında incelenmiştir. ISO 11290-1 (2017) metodu uygulanarak elde edilen Listeria cinsi şüpheli suşların Gram boyama, katalaz, oksidaz, SIM besiyerinde hareket, Metil Kırmızısı ve Voges Proskauer, nitrat redüksiyon, şeker (ksiloz, ramnoz, riboz, mannitol ve α-metil-D-mannosit) fermentasyonu, %5' lik koyun kanlı agar üzerinde CAMP ve β hemoliz testleri yapılmıştır. Biyokimyasal testlerle Listeria spp. olarak tanımlanan izolatların L. monocytogenes olarak adlandırılmaları için iap ve hlyA gen bölgeleri incelenmiştir. L. monocytogenes olarak tanımlanan izolatların serotiplendirilmesi multipleks PZR yöntemiyle yapılmış ve lmo 1118, lmo 0737, orf 2110, orf 2819 ve prs gen bölgelerine bakılmıştır. Moleküler yöntemlerle doğrulanan suşların antibiyotiklere direnç profilleri Kirby-Bauer disk difüzyon yöntemiyle tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda 100 adet gıda örneğinin 30'undan (biri tavuk etli burger örneğinden) L. monocytogenes şüpheli bakteri izolasyonu yapılmıştır. İzole edilen 51 adet bakterinin % 7.8' nin (D017, D039, D042 ve D044 numaralı suşlar) Listeria spp. olduğu biyokimyasal testlerle tespit edilmiştir. Bu suşların ise sadece % 50' sinin (D039 ve D044) iap ve hlyA gen bölgelerine sahip olduğu belirlenmiştir. L. monocytogenes olarak tanımlanan bu iki suşun antibiyotik direnç profilleri incelendiğinde izolatların her ikisinin sefaklora karşı yarı duyarlı; ampisilin, amikasin, amoksisilin/klavulanik asit, gentamisin, sefaklor, trimetoprim-sulfametoksazol, tetrasiklin, kloramfenikol, vankomisin ve klaritromisine karşı duyarlı olduğu tespit edilmiştir. İzolatlardan sadece D044'ün rifampine yarı duyarlı olduğu görülmüştür. Her iki izolat da 30 numaralı döner örneğinden izole edilmesine rağmen gerek antibiyotiklere karşı oluşturdukları zon çapları gerekse rifampine karşı gösterdikleri direnç özellikleri nedeniyle ayrı bakteri suşları olarak değerlendirilmiştir. L. monocytogenes izolatlarının multipleks PZR yöntemi ile serotipleri incelendiğinde iki izolatın da prs ve lmo 0737 gen bölgerine sahip 1/2a serotipine ait olduğu doğrulanmıştır. Bu tez çalışması ile İstanbul ilinin farklı noktalarından toplanan tavuk etli dönerlerin L. monocytogenes ile kontamine olduğu ve bakterinin görülme oranının her ne kadar düşük de olsa (% 2) insan sağlığı için tehdit oluşturduğu tespit edilmiştir. Kontaminasyon sebebi olarak çalışılan ortamların hijyen açısından yeterli olmaması, pişirilme sırasında iç kısımların iyi pişmemesi ve bulunan satış noktasında sirkülasyonun çok olması düşünülmektedir.