Manisa ili'nde 2014 yılı hepatit A ve hepatit b duyarlılığı ve sosyal belirleyicilerle ilişkisi

Hepatit B virüsü, akut, kronik, fulminan hepatit, siroz ve hepatoselüler karsinomaya kadar bir dizi karaciğer hastalığına neden olur. Dünyada yaklaşık 240 milyon kişi kronik hepatit B ile enfektedir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre ülkemiz düşük-orta düzey endemik (HBsAg %2-7) bölgeler arasındadır. Ülkemizde Hepatit B, 1998 yılında rutin aşılama programına alınmıştır. Hepatit A dünya çapında sporadik ve epidemik olarak açığa çıkan viral bir hastalıktır. Dünyada 2005 yılında 119 milyon kişinin Hepatit A ile enfekte olduğu, 31 milyon kişinin semptomatik olarak hastalığı geçirdiği ve 34 bin kişinin öldüğü tahmin edilmektedir. Hepatit A mortalite hızı 15 yaşından küçüklerde %0.1, 40 yaş üzerinde ise %2.1'dir. İlerleyen yaşla birlikte komplikasyon riski artar, fulminan hepatit, kolestatik hepatit görülebilir. Ülkemiz orta düzeyde endemik bölgedir. Ülkemizde Hepatit A, 2012 yılında rutin aşılama programına alınmıştır. Bu araştırmada Manisa'da iki yaş üstü nüfusta, 2014 yılı Hepatit A ve B duyarlılığı ve sosyal belirleyicilerle ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, 'Manisa'da Aşıyla Önlenebilir bazı Hastalıkların Seroprevalansının Belirlenmesi, 2013' çalışmasının verileri üzerinden yapılmıştır. Çalışmanın evrenini Ekim 2013'te Manisa İli Aile Hekimliği Bilgi Sistemi'ne (AHBS) kayıtlı iki yaş üstü tüm bireyler (N=1.317.917) oluşturmaktadır. Beklenen en düşük seronegatiflik %2.0, mutlak hata payı %0.75 varsayılarak, %95 güven düzeyinde en az örnek büyüklüğü 1337 bulunmuştur. Bu sayıya %30 yedek eklenerek örnek büyüklüğü 1740 olarak belirlenmiştir. Örnek, Manisa İli AHBS kayıtlarından basit rasgele yöntemle seçilmiştir. Veriler 18.03.2014 – 22.06.2014 arasında aile sağlığı merkezlerinde (ASM) toplanmıştır. Araştırmada HBsAg pozitifliği, Anti-HBs pozitifliği ve Anti-HBc pozitifliği elektrokemilüminesans immünolojik test yöntemi kullanan Roche - Cobas e 411 (Roche Diagnostics GmbH, Mannheim, Germany) cihazı ve bu cihazla uyumlu kitler ile araştırılmıştır. Üretici firmanın önerisi doğrultusunda çalışılmıştır. Araştırmada bağımlı değişkenler Hepatit A'ya karşı duyarlı olma ve Hepatit B'ye karşı duyarlı olma; bağımsız değişkenler ise cins, yaş, öğrenim durumu, mesleğe dayalı sınıf, yerleşim yeri, çocukluk dönemi yerleşim yeri, algılanan gelir düzeyi, aylık gelir düzeyi, hane yoğunluğu, hanedeki tuvaletin konumu ve aşı kaydı durumudur. Bağımsız değişkenlerle bağımlı değişkenler arasındaki ilişki ki-kare ve Fisher'ın kesin testi ile incelenmiştir. Herbir değişkene ait kaba ve yaşa göre düzeltilmiş Odds Ratio ve %95 güven aralıkları lojistik regresyon yöntemiyle hesaplanmıştır. BULGULAR Araştırmada Hepatit A'ya karşı duyarlılık sıklığı %24.4'dır. Hepatit A'ya karşı duyarlı kişilerin sosyal belirleyicilerle ilişkisine bakıldığında; Hepatit A duyarlılığı ile çocukluk dönemi yerleşim yeri, öğrenim durumu, mesleksel durum, algılanan gelir ve hanedeki tuvaletin konumu arasında anlamlı bir ilişki bulunmuş olup yaşa göre düzeltildiğinde bu ilişki ortadan kalkmıştır. Hepatit A duyarlılığı ile hane yoğunluğu arasında anlamlı bir ilişki bulunmuş olup yaşa göre düzeltildiğinde bu ilişki zıt yönde devam etmiştir. Hepatit A duyarlılığı ile cinsiyet, yerleşim yeri, yıllık kişi başı eşdeğer gelir arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0.05). Araştırmada Hepatit B'ye karşı duyarlı olma %50.8, Hepatit B'ye karşı aşılı olma %28, Hepatit B enfeksiyonu geçirip iyileşmiş olma %15.0, HBsAg taşıyıcılığı %1.5, İzole Anti-HBc pozitifliği olma %4.7'dir. Hepatit B'ye karşı duyarlı kişilerin sosyal belirleyicilerle ilişkisine bakıldığında; Hepatit B duyarlılığı ile 19 yaş üzeri yaş grupları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuş olup yaşa göre düzeltildiğinde 20-59 yaş arası gruplarda bu ilişki devam etmiştir (p<0.001). Hepatit B duyarlılığı ile öğrenim durumu, yıllık kişi başı eşdeğer gelir, hane yoğunluğu arasında anlamlı bir ilişki bulunmuş olup yaşa göre düzeltildiğinde bu ilişki ortadan kalmıştır. Hepatit B ile mesleksel durum arasında anlamlı bir ilişki bulunmuş olup yaşa göre düzeltildiğinde anlamlı ilişki devam etmektedir (p<0.001). Hepatit B duyarlılığı ile cinsiyet, yerleşim yeri, çocukluk dönemi yerleşim yeri ve algılanan gelir düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0.05). SONUÇ VE ÖNERİLER Hepatit A'ya karşı duyarlılık sıklığı %24.4 olup çocuk yaş grubunda daha yüksektir. Çocuk yaş grubunda duyarlılık sıklığı daha yüksek olduğundan bu gruba aşılama ve sağlık eğitimi hizmetleri planlaması yapılmalıdır. Hepatit B'ye karşı duyarlılık sıklığı %50.8 olup genç yetişkinler en riskli grubu oluşturmaktadır. Hepatit B'ye karşı duyarlı olma bazı meslek gruplarında (kendi hesabına çalışanlar, işverenler, işsizler, beceri gerektiren meslekler, tarım işçileri, üretim işçileri, işgücü dışı olanlar, düzensiz gelirliler) yüksektir. Hepatit B kontrolüne yönelik sağlık hizmet gereksinimi belirlenirken genç erişkin yaş grubu ve mesleksel durum dikkate alınmalıdır. Anahtar Kelimeler: Hepatit A, Hepatit B, Sosyal Belirleyiciler