Mardin-Kalecik köyü ve kırsal alanının analizi: Kültürel miras değerlerine yönelik sonuçlar ve değerlendirmeler

Kırsal mimari yıllar boyunca insanlarla doğa arasındaki, uzun süreli etkileşimin bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Bu alanlar sadece doğa-insan ilişkisini yansıtmamaktadır. Aynı zamanda bir toplumun kültürünü, geleneklerini, ritüellerini ve yaşam biçimini de yansıtmaktadır. Kırsal peyzaj alanları kültürel miras alanları olarak büyük önem taşımaktadır. Ancak bu alanlar sanayileşme ve gelişen teknoloji ile göç vermeye devam etmektedir. Yerel halkın değişen ve dönüşen yaşam ihtiyaçları doğrultusunda, kırsal alanlar ekonomik, sosyal ve çevresel sorunlarla karşı karşıya kalmıştır. Özgün kimlik ve dokuya sahip bu alanlar tüm dünyada modernleşme ile nüfusunu kaybetmeye devam etmektedir. Kırsal alanlarda yaşanan nüfus kaybı geçmişin bilgi ve birikimi, kültürel değerleri ile oluşturulmuş çevrenin bakımsız kalmasına ve yok olmasına neden olmaktadır. Aynı zamanda yüzyılların birikimi ile oluşturulmuş bu alanlar kimliklerini ve somut olmayan kültürel miras değerlerini de kaybetmektedir. Kültürel sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi için kırsal mimarinin ve kırsal peyzajın korunmasını büyük önem taşımaktadır. Kalecik köyü UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde üç unsuru ile yer alan (Mardin kültürel peyzajı, Zeynel Abidin Camii ve Mor Yakup (St. Jacob) Kilisesi) Mardin ilinin, Nusaybin ilçesinde yer almaktadır (UNESCO Türkiye Millî Komisyonu). Kalecik köyü somut ve soyut kültürel miras değerleri bakımından önemli bir yerleşim yeridir. Hakkında herhangi bir çalışma bulunmayan Kalecik köyü tarihi, arkeolojik kalıntıları ve çevresel verilere duyarlı yerleşim mimarisi ile büyük öneme sahiptir. Kalecik köyü "Ⅲ. Derece arkeolojik sit alanı" olarak ilan edilmesine rağmen alan ile ilgili yeterli koruma çalışmaları yapılamamıştır. Eski bir Hristiyan yerleşimi olan Kalecik Köyü'nün giderek nüfusunu kaybetmesi köydeki somut ve somut olmayan kültürel miras değerlerini yok olma tehlikesiyle karşıya karşıya bırakmıştır. Kalecik köyü daha önce çalışılmamış olması, arkeolojik, tarihi, kültürel, mimari dokusunun zengin olması ve nüfusunu kaybetmeye devam etmesi nedeniyle çalışma alanı olarak ele alınmıştır. Tez kapsamında alanın belgeleme çalışmaları yapılmıştır. Alanı daha iyi anlamak ve yerin değerini belirlemek amacıyla analizler yapılmıştır. Bu değerlerin korunması ve köyün geleceği konusunda öneriler geliştirilmiştir. Kalecik köyünde bütüncül bir korumanın ancak bölgede yaşayan köy halkının sürdürülebilirliği ile mümkün olabileceği görülmüştür. Bu bağlamda köydeki kırsal yaşamın yeniden canlandırılması, mevcut yaşamın sürdürülebilirliği için koruma önerileri belirlenmiş, köye ait doğal, kültürel ve sosyo ekonomik değerler belirlenmiş, bu değerlerin köye yönelik sunduğu fırsatlar ve tehditler değerlendirilerek Kalecik Köyüne özgü öneriler geliştirilmiştir.