Theater play beyond text and performance

Tiyatro oyunları, geleneksel olarak yazılı metinleri ya da performanslarıyla ilişkilendirilir. Günlük dilde sıkça "Bir oyun okuyorum" ya da "Bir oyuna gidiyorum" gibi ifadeler kullanırız. Ancak tiyatro oyunlarını metin ya da performansla tanımlamak bazı kavramsal sorunlara yol açar. Metin bir nesnedir; performans ise bir olaydır. Bu iki unsur farklı ontolojik kategorilere ait olduğundan, birinin diğerinin yerine geçmesi kavramsal açıdan sorunludur. Bir oyun hem yazılı metni hem de sahne performansını içerir; ancak bu iki unsurun hiçbiri onu tam olarak tanımlayamaz. Bir oyunun metni üzerine konuşurken "metin" ve "oyun" kavramları birbirinden ayrılabilir; benzer şekilde, bir oyunun sahnelenişi bağlamında da "oyun" ile "performans" arasında fark oluşur. Dolayısıyla bir oyun hem metin hem de performans aracılığıyla ortaya çıksa da bunların hiçbiriyle özdeş değildir. Bu tezde oyunların ontolojik statüsünü, onları metinlerden ve performanslardan ayırarak ele alıyorum ve oyunların, birden fazla örneği olabilen soyut eserler olduğunu savunuyorum. Bu çerçevede, müzik eserleri bağlamında geliştirilmiş ve geleneksel tür/belirteç ayrımına dayanan Platoncu ve yaratılışçı kuramların sınırlılıklarını eleştiriyorum. Bu kuramlar katı bir model sunar ve tiyatro oyunlarının karmaşık yapıları göz önüne alındığında, metinsel versiyonlar ya da performatif yorumlar arasındaki farklılıkları açıklamakta yetersiz kalırlar. Oysa ben, aynı oyunun farklı versiyonlarının olabileceğini savunuyorum. Bu görüşü savunmak adına, yine müzik eserleri için geliştirilmiş olan Nemesio García-Carril Puy'un (2019) çok katmanlı tür/belirteç kuramı olan İç İçe Türler Hipotezi'ni tiyatro oyunlarına uyarlayarak alternatif bir yaklaşım öneriyorum.