Nazik gölü (Ahlat-Bitlis) sazan (cyprinus carpio L., 1758) popülasyonu üzerinde bir araştırma

ÖZET Nazik gölü, Doğu Anadolu Bölgesi Bitlis-Ahlat ilçesi sınırları içinde yer alır. Yüzey alanı 46,6 km2, 1816 m rakımlı ve lav-set orjinlidir. Gölde yerli türler olarak Siraz (Capoeta capoeta) ve İnci kefali (Chalcalburnus tarichi) ile göle sonradan aşılanan Sazan (Cyprinus carpio) ve Havuz balığı (Carassius carassius) yaşamaktadır. Bu çalışmada göldeki sazan populasyonunun yapısı, büyüme, üreme, beslenme ve bazı vücut oranları ile gölün bazı su kalitesi özellikleri Temmuz 1997-Aralık 1999 tarihleri arasında incelenmiştir. Araştırma boyunca su sıcaklığı 2-24,5 °C; Secchi disk değeri 125-284 cm; öfotik zon derinliği 480,4 cm; ÇO 1,0-13,2 mg/1; pH 8,06-8,87; kondüktivite 254,4-340,6 umhos/cm; TDS 190,39-225,98 mg/1; morfo-edafık indeks 15,4-18,3 mg/l/m olarak belirlenmiştir. Populasyonda yaş 0-XII arasında; 1. yaş grubu en yüksek oranda; erkek dişi oranı 1,68:1 olarak; balıkların %40,37'si aynalı, %59,17'si pullu ve %0,46'sı çizgili formlarda bulunmuştur. Çatal boy 4,0-75,8 cm; ağırlık 1,0- 11698 g arasında değişmiştir. Populasyonda boy-ağırlık ilişkisi W=0,02239xL3'04; yaş- boy ilişkisi L^100,00x[l-e"üü85(HÜ'46)]; yaş-ağırlık ilişkisi Wt=26918,701x[l-e" °'085(t+0'46)]3,04; büyüme performansı indeksi (0) 6,745; kondisyon faktörü (K) 2,513 bulunmuştur. İlk cinsi olgunluk erkeklerde IV. yaş, 29 cm FL ve 550-600 gTık ağırlık grubunda; dişilerde VI. yaş, 39 cm ve 1500-1550 g'lık ağırlık grubunda gerçekleşmektedir. Üreme Haziran ortası-Temmuz sonu arasında kaydedilmiştir. Bireysel fekundite 3609-2488210 adet/dişi; relatif fekundite 2120-397423 adet/kg dişi, (153169+10337); ortalama yumurta çapı 0,919±0,016 mm bulunmuştur. Populasyonda beslenmenin iyi derecede olduğu, bireylerin ağırlıklı olarak Chirinomid larvaları ve Tubifex'lerle, küçük yaşlarda zooplanktonla beslendikleri belirlenmiştir. Aynalı sazanlar kültür formu özelliğini kaybetmemiş, aşılama çalışmalarında kullanılabilecek fenotipik özelliklere sahip oldukları belirlenmiştir. Sazan populasyonundan daha iyi yararlanabilmek için, sulamada kullanılan göl suyunun üreme ve beslenme alanlarına zarar vermeyecek düzeyde tutulması, avcılığın kontrollü olarak sürdürülmesi, 39 cm FL ve 1500 g'dan küçük bireylerin avlanmaması, av yasağının 1 Haziran- 1 Ağustos arası uygulanması, göle yanlışlıkla aşılanan Havuz balığı populasyonunun sazanla yaptığı rekabeti azaltmak amacıyla aşırı avlanması yoluna gidilmelidir.