Panel verilerde kümeleme analizi: Seçilmiş OECD ülkelerinin ekolojik ayak izi üzerine bir uygulama

Panel veri, yatay kesit ve zaman serisi verilerini birlikte analiz edebilme avantajı ile son yıllarda oldukça yaygın hale gelmiştir. Bireyler, firmalar, ülkeler vb. birimlerin zaman boyutu verilerinden oluşan panel veride birimler arasında farklılık söz konusu olabilmektedir. Panel veri modellerinde heterojenliği hesaba katmamak, tutarsız parametre tahminlerine yol açabilmektedir. Heterojenliği hesaba katmanın en temel yolu ise eğim parametrelerinin farklı olduğunu kabul etmektir. Ancak buna rağmen istenilen sonuçlar elde edilemediğinde, panel verinin alt gruplara ayrılması ve her grup için ayrı ayrı tahmin yapılması daha tutarlı sonuçlar almaya imkan sağlamaktadır. Tek değişkenli panel verilerde benzer alt gruplar kolay bir şekilde oluşturulabilmektedir. Ancak çok değişkenli panel verilerde homojen grupları oluşturmak istatistiki yöntem gerektirmektedir. Dolayısıyla çok değişkenli panel verilerde alt grupları oluşturmak için panel veri kümeleme analizi kullanılmaktadır. Panel veri kümeleme analizi ile homojen alt grupların oluşturulması, parametre tahmininin etkinliği ve tutarlılığı için büyük bir önem taşımaktadır. Bu çalışma, 1971-2017 dönemi ele alınarak ekolojik ayak izi, biyolojik kapasite, kişi başına düşen GSYH, beşeri sermaye ve nüfus yoğunluğu değişkenleri üzerinden OECD ülkelerinin çevre kalitesini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Oluşturulan panel veri setinin birimlere göre heterojen olduğu dikkate alınarak panel veriye kümeleme analizi uygulanmıştır. Ülkelerin tamamı ve kümeleme analizi sonucunda elde edilen homojen alt gruplar için parametre tahmini yapılmıştır. Alt gruplar üzerinde yapılan parametre tahminlerinin tüm OECD ülkeleri için yapılan parametre tahminlerinden daha etkin ve tutarlı olduğu görülmüştür.