Moderniteye yelken açmak: Mir'āt-ı Aafer'in Portsmouth'a seyahati ve Osmanlı donanmasının bağlantılı modernleşme tarihi

1850 yılında Mir'āt-ı Zafer ve Sürāğ-ı Bahrī gemileri Portsmouth'a bir seyahat gerçekleştirerek denizcilik amaçları için limanda altı ay kaldı. Liman Britanya'nın donanma üssü ve modernleşen endüstri şehirlerinden biriydi. Osmanlı gemilerinin seyahati Osmanlı donanmasının İngiltere ile temas içerisinde reform yapmasına bir örnek oluşturdu. Portsmouth'ta bulundukları süre içerisinde gemilerin güvertesi ve liman yerel halk ile mürettebat arasında kültürel etkileşim için uygun bir zemin hazırladı. Yerel halk günlük olarak gemileri ziyaret ederek mürettebatla iletişim kurdu. Ziyaretler esnasında ve sonrasında İngiliz gazetelerinde yer alan yazılar, taraflar arasındaki etkileşimin Doğu-Batı karşıtlığıyla ve Avrupa merkezcilikle sınırlı olmadığını göstermektedir. Aynı şekilde karşılıklı etkileşimin bir getirisi olan donanma odaklı bilim ve teknolojinin Osmanlı Devleti'ne aktarılması Avrupa taklitçiliğini değil karşılıklı bir transferi açığa çıkarmaktadır. Osmanlı subayları limanda aldıkları eğitim neticesinde İstanbul'a geri dönüşlerinde İngiliz-vari toplar getirmişlerdir. Seyahat sırasında tutulan Mir'āt-ı Zafer firkateyninin seyir jurnali ve Kaptan Mustafa Bey'in raporu donanma reformu üzerine önemli bilgiler sunmaktadır. Bu tez, Osmanlı modernleşmesini, Batılılaşma/Avrupalılaşma perspektiflerinin ötesine geçerek etkileşim ve teknoloji transferi ekseninde tartışmaktadır. Modernleşme tartışmalarında yer alan sorunların üstesinden gelmek adına Mir'āt-ı Zafer'in seyahati üzerinden bağlantılı modernleşme yaklaşımı sunulmuştur.