Sâmiha Ayverdi'nin Ateş Ağacı adlı romanında bağdaşıklık

Metin, birbiri ile bağlantılı cümle dizilerinin belli bir bağlamda bir araya getirilmesi; metin dil bilimi, metinlerin metinselliklerini araştıran dil bilimi alanıdır. Metinsellik, genel kabul görmüş yedi ölçüt ile araştırılır ve bütünsellik arz eden bir yapının metin olabilmesi için gerekli yedi ölçütten biri bağdaşıklıktır. Bağdaşıklık, metne yönelik bir ölçüt olup metindeki dilbilgisel ve sözcüksel bağlantıları ifade eder. Metinlerde takip edilebilen ve metnin betimlenmesine hizmet eden bağdaşıklık bağlantılarının tespiti bu çalışmanın içeriğini oluşturmaktadır. Giriş, iki ana bölüm, sonuç, kaynakça ve eklerden oluşan Sâmiha Ayverdi'nin Ateş Ağacı Adlı Romanında Bağdaşıklık isimli bu çalışmada 1905-1993 yılları arasında yaşamış Sâmiha Ayverdi'nin Ateş Ağacı adlı üçüncü romanının bağdaşıklık açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Birinci bölümde çalışmanın temelini oluşturan metin, bağlam, metinsellik ölçütleri ve bağdaşıklık kavramları hakkında bilgi verilmiş, bağdaşıklık unsurları örneklerle açıklanmıştır. İkinci bölümde Sâmiha Ayverdi'nin hayatına, intisap ettiği Rifâîlik tarikatına değinilmiş, Ateş Ağacı romanı özetlenmiştir. İkinci bölümün son başlığı olarak Ateş Ağacı metni gönderim, eksilti, değiştirim, bağlaçlar ve sözcüksel bağdaşıklık başlıklarında incelenmiş, bağdaşıklık unsurları metinden örneklerle gösterilmiştir. Bağdaşıklık unsurlarının tespitinde kullanılan tasnif, Halliday ve Hasan (1976), Subaşı Uzun (1995) ve Uzun (2016)'un tasnifinden hareketle oluşturulmuştur. Sonuç bölümünde elde edilen veriler ışığında Ateş Ağacı'nın metnin temel ölçütlerinden olan dilbilgisel ve sözcüksel bağıntıları taşıyan yapısı ortaya konmuş ve yazarın bir konu etrafında bir araya getirdiği sözcük kadrosuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Metin, Bağdaşıklık, Sâmiha Ayverdi, Ateş Ağacı