Şeker pancarı üreticilerinin tarımsal mücadele eğimlerinin analizi: Amasya Şeker Fabrikası üretim sahası örneği

Bu çalışma, 2024 ve 2025 yıllarında Amasya Şeker Fabrikası üretim alanında; Amasya ilinin Merkez, Göynücek, Gümüşhacıköy, Merzifon, Suluova ve Taşova ilçeleri ile Tokat'ın Erbaa ve Samsun'un Havza ve Vezirköprü ilçelerinde, 188 şeker pancarı üreticinin katılımıyla anket soru formları doldurularak yürütülmüştür. Üreticiler Tabakalı Örnekleme Yöntemi ile üç tabakaya ayrılmışlardır. Çalışmada, üreticilerin abiyotik ve biyotik stres faktörleri (hastalıklar, zararlılar ve yabancı otlar) ile mücadelede benimsedikleri tutum ve uygulamaların; bilgi düzeyleri, bilgiye erişim kaynakları ve çevresel koşullarla yakından ilişkili olduğu belirlenmiştir. Araştırma bulgularına göre, üreticilerin tamamı şeker pancarındaki bazı hastalıkları tanıdığını ifade etmiş, ancak mücadelede tamamen kimyasal yöntemlere başvurdukları tespit edilmiştir. Biyolojik mücadele yöntemlerinin hiç kullanılmaması, çevresel sürdürülebilirlik açısından önemli bir eksiklik olarak öne çıkmaktadır. Üreticilerin %32,45'i toprak analizi yaptırmadığını, %36,17'si ise yalnızca ara sıra yaptırdığını belirtmiştir. Gübreleme uygulamalarında %48,40 oranında orta düzeyde bilgiyle hareket edilirken, yalnızca %8,51'lik bir kesim teknik destek alarak bilinçli gübreleme yapmaktadır. Bilgi kaynakları arasında Amasya Pancar Ekicileri Kooperatifi (%98,4) ve şeker fabrikaları (%72,87) ön planda yer almakta, ancak yenilikçi tarım uygulamalarının benimsenme oranı oldukça düşüktür. Pestisit kullanımında, üreticilerin %50,53'ü ilaç dozunu etikete uygun şekilde hazırlarken, %47,87'si bayilerin önerilerine göre hareket etmektedir; düzenli olarak kullanım talimatlarını okuyanların oranı ise %42,55'te kalmaktadır. Şeker pancarı üretiminde ortalama verim 6.803,19 kg/da olarak belirlenmiş, ancak üreticilerin çoğu bu verimi yeterli bulmamıştır. Ayrıca, çalışmada örneklemede tabakalara ayrılarak oluşturulan üç farklı grubun bitkisel üretim faaliyetlerine yönelik bilgi düzeyi, katılım eğilimi ve şeker pancarı üretimine dair görüşleri karşılaştırılmış ve gruplar arasındaki farklılıklar Ki-Kare testi ile analiz edilmiştir. Sonuç olarak, şeker pancarı üretiminde karşılaşılan stres faktörleriyle mücadelede üreticilerin bilgi düzeyi, ekonomik koşulları ve bilgi kaynaklarına erişimi belirleyici olmaktadır. Bu nedenle, üreticilerin bilgi düzeylerinin artırılması, biyolojik mücadelenin teşvik edilmesi ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması, karşılaşılan sorunların çözümünde önemli adımlar olarak önerilmektedir.