Sigarayı bırakma davranışı üzerine bir sistem dinamiği yaklaşımı ve Türkiye'de uygulaması

Sigara eğilimini etkileyen faktörlerin anlaşılması sağlık hizmetleri ve toplum politikaları açısından çok önemlidir. Sigara ve tütün kullanımı insan sağlığı için en büyük risk faktörünü oluşturmaktadır. Amerikan kanser topluluğuna göre sigara kullanımı; alkol kullanımı, trafik kazaları, HIV, silahlar, yasadışı uyuşturucu ve ilaç kullanımından ve hepsinin toplamından daha fazla ölüme yol açmaktadır. Türkiye'de ise her yıl 100000'in üzerinde insan sigaraya bağlı sebeplerle ölmekte (Tüm ölümlerin çeyreği kadar) ve bu rakamın 2030 yılına kadar 240000'ne çıkacağı tahmin edilmektedir. Sigara kullanımı dünyada meydana gelen ölümlerin en önemli nedenlerinden biri olarak tanımlanmış ve önlenebilir bir hastalık olarak kategorize edilmiştir. Toplumsal olarak sigara içmeyi azaltma çabalarının bu alandaki sosyal politikaların nasıl yönetildiğine bağlıdır. Bu politikaların yönetilmesi için ise sigarayı bırakma davranışının nelerden etkilendiğini ve önemli faktörlerin neler olduğunu anlamak gerekir. Sigara kullanım bağımlılığı Amerikan Psikiyatri Derneğine göre bilişsel, davranışsal ve fizyolojik semptomları olan psikiyatrik bir bozukluk olarak tanımlanmıştır. Bu bağımlılığın davranışsal bir bozukluk olarak tanımlanması ile birlikte olumlu yöndeki davranış değişimini ortaya koyabilmek için bu davranış değişikliğinin hangi basamaklardan oluştuğunu ve bunları nasıl ele alınması gerektiğini net bir şekilde ortaya koymamız gerekecektir. Sigara kullanımı ve kontrolü içerisinde geri besleme döngüleri, doğrusal olmayan dinamikleri ve kendisine özgü özellikleri olan karmaşık bir sistem olarak tanımlanabilir. Bu çalışma sigara bırakma davranışını Sistem Dinamikleri metodunu kullanarak araştırmaktadır. Modelleme aracı olarak VENSİM programı kullanılmıştır. Sistem dinamiği modellemesi, bu tür problemleri ele almak için en belirgin ve ümit verici yaklaşımlardan biridir ve bunu yaparken, araştırma bilgisinin ve onun pratik uygulamalarının daha etkin bir şekilde bütünleşmesine, dinamik ve karmaşık ilişkileri anlamamıza yardımcı olur. Anahtar Kelimeler:sistem dinamikleri, sigara kullanımı, davranış değişimi, sigara dinamikleri, tütün politikaları, halk sağlığı,