Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin kelime ve cümle yapılarıyla okunabilirlik düzeyleri arasındaki ilişki

Bu araştırmada, Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin kelime ve cümle yapılarının okunabilirlik düzeyleri ile olan ilişkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma, doküman incelemesi deseninde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan ve 2012-2013 eğitim öğretim yılında 5, 6, 7 ve 8. sınıflarda okutulan Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Türkçe ders kitaplarındaki her temadan tiyatro metinleri ve şiirler hariç bir metin seçilmiştir. Toplamda 25 metin üzerinde çalışma gerçekleştirilmiştir. Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik düzeylerini belirlemek için Ateşman (1997) tarafından Flesch formülünden hareketle Türkçeye uyarlanan okunabilirlik formülü kullanılmıştır. Metinlerin kelime ve cümle yapılarının tespit edilmesiyle ilgili olarak 6, 7 ve 8. Sınıf İlköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı ile öğretmen kılavuz kitaplarındaki açıklamalardan faydalanılmış, öğrencilerin kelime ve cümle yapılarıyla ilgili bilgileri ve kavrama becerileri göz önünde bulundurulmuştur. Kelime ve cümle yapılarının analizi amacıyla her metnin ilk, orta ve son bölümlerinden olmak üzere toplamda 300 kelime ve 30 cümle seçilmiştir. Ölçme araçlarından elde edilen verilerin analizinde ANOVA testi uygulanmış, gruplar arası farklılığın varlığında çoklu karşılaştırma testlerinden LSD testi sonuçlarına bakılmıştır. Araştırmada anlamlılık düzeyi olarak .05 kabul edilmiştir. Araştırma sonucunda sıralı ve bağlı cümlelerin 5. sınıf düzeyindeki metinlerde 6, 7 ve 8. sınıf düzeyindeki metinlere oranla daha az kullanıldığı görülmüştür. Bir yapım eki almış kelime sayısı, zor ve orta güçlükte kabul edilen metinlerde kolay düzeydeki metinlere oranla daha yüksek kullanılmaktadır. Bir çekim eki almış kelime sayısı, kolay düzeydeki metinlerde, zor düzeydeki metinlere oranla daha yüksek kullanılmaktadır. Basit kelimeler, kolay düzeydeki metinlerde orta güçlükte ve zor kabul edilen metinlere göre daha fazla kullanılmaktadır. Türemiş kelimeler, kolay düzeydeki metinlerde orta güçlükte ve zor kabul edilen metinlere göre daha az kullanılmaktadır. Basit cümleler, kolay düzeydeki metinlerde orta güçlükte ve zor kabul edilen metinlere göre daha fazla kullanılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Okunabilirlik, Kelime Yapısı, Cümle Yapısı, Türkçe Ders Kitabı