Türkçe konuşma kalıplarının anadili ve ikinci dil konuşurları tarafından işlemlenmesi

Alanyazınında birçok çalışma kalıp ifadelerin diğer yapılardan daha hızlı işlemlendiğini göstermesine rağmen, bu işlemleme avantajının kaynağı üzerine oldukça sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bütüncül Yaklaşım, bu avantajı kalıp ifadelerin parçalarına ayrıştırılmadan bir bütün olarak işlemlenmesi ile açıklarken, kalıp ifadelerin diğer yapılar gibi parçaları aracılığıyla işlemlendiğini savunan Dağıtılmış Simgeleme, bunu ifadeleri oluşturan sözcüklerin zihinsel bir bağ geliştirerek birbirini etkinleştirmesi ile açıklamaktadır. Maskelenmiş çağrıştırma yöntemiyle Türkçe konuşma kalıplarının anadili ve ikinci dil konuşurları tarafından işlemlenmesinin incelendiği bu çalışmada, kalıp ifadelerin işlemlenmesinde bu görüşlerden hangisinin geçerli olduğu sorgulanmıştır. Tepki süreleri incelendiğinde, Dağıtılmış Simgeleme görüşünün öne sürdüğü gibi konuşma kalıplarının kalıplaşmamış ifadelere benzer bir şekilde parçaları aracılığıyla işlemlendiği tespit edilmiştir. İkinci dil konuşurlarının konuşma kalıplarını anadili konuşurları gibi parçaları aracılığıyla işlemlemelerine rağmen, ortalama tepki sürelerinin daha uzun olduğu, yani konuşma kalıplarını anadili konuşurlarından daha yavaş işlemledikleri görülmüştür. İkinci dil konuşurlarının anadillerinin Türkçeye tipolojik olarak yakın olmasının ve diller arası benzerliğin konuşma kalıplarının işlemlenmesi üzerindeki etkisini incelemek amacıyla çalışmaya anadili Arapça ve Türkmence olmak üzere iki grup D2 konuşu dahil edilmiştir. Öngörülenin aksine, anadili tipolojik olarak Türkçeye daha yakın olan Türkmen katılımcılarla daha uzak olan Arap katılımcıların tepki sürelerinde anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir. Ayrıca, anlamsal açıdan saydam olan konuşma kalıplarının saydam olmayanlara göre hem anadili hem ikinci dil konuşurları tarafından daha hızlı işlemlendiği tespit edilirken, katkısız eylem içermenin anlamlı bir fark yaratmadığı görülmüştür.