Türkiye'de enerji tüketimi ve karbon emisyonu

Bu tezde, Türkiye'de kişi başı karbondioksit (CO₂) emisyonları ile yenilenebilir enerji tüketimi, fosil yakıt tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki 1974–2023 dönemi için yıllık veriler kullanılarak incelenmiştir. Çalışmada kullanılan veriler Our World in Data ve Dünya Bankası Kalkınma Göstergeleri veri tabanlarından elde edilmiştir. Zaman serisi verilerinin durağanlık özellikleri birim kök testleri ile analiz edilmiş ve değişkenlerin farklı bütünleşme derecelerine sahip olması nedeniyle ARDL (Autoregressive Distributed Lag) eşbütünleşme yöntemi tercih edilmiştir. Elde edilen ampirik bulgular, Türkiye'nin enerji tüketim yapısının çevresel etkilerini açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Uzun dönem tahminlerine göre, fosil yakıt tüketimi CO₂ emisyonlarının en temel belirleyicisi olup güçlü ve pozitif bir etkiye sahiptir. Buna karşılık, yenilenebilir enerji tüketiminin emisyonları istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Kısa dönemde ise ekonomik büyümenin CO₂ emisyonları üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi olduğu görülmüş, bu durum çevresel Kuznets eğrisi (EKC) hipotezinin erken aşamalarıyla uyumlu bulunmuştur. Ancak uzun vadede ekonomik büyümenin emisyonlar üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlı çıkmamış, bu da enerji bileşiminin, teknolojik gelişmelerin ve çevresel düzenlemelerin uzun dönemli belirleyiciliğini işaret etmiştir. Hata düzeltme mekanizmasının katsayısı negatif ve anlamlı bulunmuş, dolayısıyla modelin her dönemde yaklaşık %74 oranında uzun dönem dengesine dönebildiği ortaya konulmuştur. Ayrıca etki-tepki analizleri de bu bulgularla büyük ölçüde örtüşmüş, fosil enerji tüketimindeki artışların kalıcı bir şekilde emisyonları yükselttiği, yenilenebilir enerji tüketimindeki artışların ise emisyonlar üzerinde azaltıcı bir etki yarattığı belirlenmiştir. Çalışmanın bulguları, Türkiye'nin enerji politikalarında yapısal bir dönüşüm ihtiyacına işaret etmektedir. Fosil yakıt ağırlıklı enerji üretim ve tüketim yapısı, çevresel sürdürülebilirlik hedefleriyle çelişmektedir. Bu nedenle yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması, düşük karbonlu teknolojilerin teşvik edilmesi ve çevresel regülasyonların güçlendirilmesi kritik önem taşımaktadır. Türkiye'nin enerji arz güvenliğini sağlarken aynı zamanda uluslararası iklim hedefleriyle uyumlu politikalar geliştirmesi, hem ekonomik bağımsızlığın güçlendirilmesi hem de çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması açısından stratejik bir zorunluluk olarak öne çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: Karbon Emisyonları, Yenilenebilir Enerji Tüketimi, ARDL. Bilim Alanı Kodu: Q42, Q53, C32