Türkiye`de vergi denetiminin etkinliği ve vergi kaçakçılığını önlemedeki rolü

Denetim, bir şeyin doğruluğunu anlamak için araştırma ve inceleme yapmak, gözlemek anlamlarını içeren ve kullanıldığı branşlarda farklı manalar ifade eden geniş kapsamlı bir kavramdır. Vergi İle irtibatlandırıldığmda mükelleflerin elde ettikleri kazançlarının vergilerini, V.U.K.'nda belirlenen esaslar dahilinde doğru olarak ödenip ödenmediğini ifade etmektedir. Ülkemizdeki kamu harcamaları, her geçen yıl, bir önceki yıla göre daha fazla artış göstermektedir. Buna mukabil vergi gelirlerinin kamu harcamalarını finanse etme oranı, beklenen düzeyde gerçekleşmemektedir. Bu durumun pek çok sebepleri olmakla birlikte en önemlilerinden birisi Türkiye'deki kayıt dışı faaliyetlerin kayıt altına alınamamasıyla ortaya çıkan vergi kayıpları ile mükelleflerin çeşitli nedenlerden dolayı bilerek veya bilmeyerek vergi kaçırmalarıdır. Konunun uzmanları, Türkiye'deki vergi kayıp ve kaçaklarının çok büyük boyutlara ulaştığını ileri sürmektedirler. Öyle ki, toplam vergi gelirlerinin yarısının bunlardan müteşekkil olduğunu ifade etmektedirler. Ülkemizde karşılaşılan bu manzara vergi denetiminin önemini ortaya koymaktadır. Elbette vergi denetiminin yanı sıra, vergi kanunlarının günün koşullarına göre en iyi şekilde hazırlanması da önem arz etmektedir. Ülkemizdeki denetimler, merkezi elemanlar olan maliye müfettişleri, hesap uzmanları, gelirler kontrolörleri ile mahalli elemanlar olan vergi denetmenleri tarafından yapılmaktadır. Fakat denetim elemanlarının sayılarının yetersiz olması, aralarında koordinasyonun sağlanamaması, yapılacak denetimlerin belli bir plan dahilinde olmaması, mükellefler üzerinde istenen etkiyi göstermemektedir. Üzerinde denetlenme hissi olmayan mükellefler, bundan cesaret alarak kanunun boşluklarından yararlanmakta ve hatta daha ileri giderek gayri kanunu yollara başvurmak suretiyle vergi kayıp ve kaçağına sebebiyet vermektedirler.Serbest piyasa ekonomisinin uygulandığı Türkiye'de, kamu harcamalarının tamamına yakın bir kısmı belki vergi gelirleri ile karşılanamayabilir ancak bu, potansiyel vergi mükelleflerinin olduğu ülkemizde, vergi kayıp ve kaçaklarına göz yumulacağı anlamına gelmez. Bu bakımdan vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesinde önemli rolü olan denetim birimlerinin yeniden yapılanmasının sağlanmasıyla birlikte, onların verimli ve etkin bir şekilde çalışabilmeleri için her türlü imkânlar sağlanmalıdır. Ayrıca toplumsal ve vergi ahlâkının temini için çalışmaların, yapılması ekonomik, hukuki ve siyasi alanlarda her türlü koşullar göz önünde bulundurularak yeniliklere gidilmesi, vergi kayıp ve kaçaklarının azalmasında önemli ölçüde rol oynayacaktır. Aksi halde vergi gelirlerini arttı ramayan devlet, artan kamu harcamalarını emisyon ve borçlanmalarla karşılamaya çalışacaktır.