Yeniden kavramsallaştırılmış aile benzerlik yaklaşımına dayalı bilimin doğası öğretiminin bilimin doğası görüşlerine ve sözdebilimsel inanışlara etkisi

Bu araştırmanın amacı Yeniden Kavramsallaştırılmış Aile Benzerlik Yaklaşımına (ABY) dayalı bilim-sözdebilim bağlamında gerçekleştirilen bilimin doğası öğretiminin öğrencilerin bilimin doğası görüşleri ve sözdebilimsel inanışları üzerindeki etkisini araştırmaktır. Araştırmada nicel ve nitel verilerin birlikte ele alındığı iç içe gömülü karma desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu Adıyaman ile Kahta ilçesinde bir devlet ortaokulunda öğrenimine devam eden rastgele seçilmiş toplam 46 öğrenciden (22 deney, 24 kontrol) oluşmaktadır. Nicel veriler "ABY Öğrenci Anketi" ve "Sözdebilim İnanış Ölçeği" ile toplanmıştır. Nitel veriler ise ön test ve son test olarak uygulanan görüşmeler ve süreç içerisinde uygulanan etkinlik kağıtlarından elde edilen veriler yoluyla toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde bir istatistik paket programı kullanılırken, nitel verilerin analizinde ise betimsel ve içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda nicel analiz deney grubu öğrencilerinin uygulama öncesine ve kontrol grubuna göre bilimin doğası anlayışlarında anlamlı düzeyde bir artışın olduğunu göstermiştir. Bilimin doğası alt kategorilere bakıldığında ise uygulama sonrasında yöntemler ve yöntemsel kurallar, bilimsel pratikler ve sosyal-kurumsal sistem kategorilerinde deney grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı bir farkın olduğu ve bu farkın deney grubu lehine olduğu görülmüştür. Amaçlar ve değerler ile bilimsel bilgi kategorilerinde ise bu anlamlı farka rastlanmamıştır. Nitel analizden elde edilen bulgular nicel bulguların aksine kod ve frekans sayısındaki artış üzerinden potansiyel bir gelişime işaret etmiştir. Öğrencilerin sözdebilim inanışlarına yönelik nicel analiz sonuçlarına bakıldığında ise ölçek genelinde deney grubu öğrencilerinin uygulama öncesine ve kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde sözdebilimsel inanışlarını azalttığı belirlenmiştir. Alt kategorilere bakıldığında ise bu anlamlı farkın uygulama sonrasında falcılık ve sağlık kategorilerinde anlamlı düzeyde olduğu, paranormal alt boyutunda ise bu farkın anlamlı olmadığı görülmüştür. Sözdebilimsel inanışlara yönelik nitel analiz sonuçlarına bakıldığında ise öğrencilerin sözdebilimsel inanışlara karşı farkındalıklarının arttığı görülmektedir. Sonuç olarak ABY'ye dayalı bilimin doğası öğretiminin öğrencilerin hem bilimin doğası anlayışlarının geliştirilmesi hem de sözdebilimsel inanışlarının azaltılmasında etkili olduğu anlaşılmıştır.