Yerel ekmeklik buğdayların sürme hastalığına karşı reaksiyonlarının belirlenmesi ve dayanıklılık genleri ile taranması

Sürme (Etmen; Tilletia foetida (Wallr.) Liro) hastalığı, buğday üretiminde ekonomik kayıplara yol açabilen ve tohumla taşınan fungal bir hastalıktır. Bu çalışmada; beş farklı ilden toplanmış 80 yerel ekmeklik buğday çeşidi kullanılmıştır. Bu çeşitler, sürme hastalığı reaksiyonları bakımından değerlendirilmiş ve dayanıklılıkla ilişkili bazı genler kullanılarak taranmıştır. Reaksiyon çalışmaları, Kırşehir (Merkez) ve Ankara (Polatlı) lokasyonlarında, yapay epidemi koşulları altında gerçekleştirilmiş ve materyal 1 m uzunluğundaki sıralara 33 cm sıra arası mesafede, 5-7 cm derinlikte ve üç tekerrürlü olarak elle ekilmiştir. Hastalık reaksiyonlarının güvenilirliğinin test edilmesi amacıyla hassas kontrol genotipleri Little Club ve Yakar-99 kullanılmıştır ve bu genotiplerin hastalık oranı %90–100 olarak değerlendirilmiştir. Hastalık kaynağı inokulumun Bt0, Bt2, Bt3, Bt4, Bt6 ve Bt7 dayanıklılık genlerine karşı virülent (etkin) olduğu belirlenmiştir. Moleküler çalışma sonuçlarına göre; test edilen 80 yerel ekmeklik buğday çeşidinin 13'ünde Bt10, 9'unda Bt8 ve 2'sinde Bt11 dayanıklılık geni tespit edilmiştir. Ayrıca, 2 çeşitte Bt8 ve Bt10 ikili gen kompozisyonu saptanmıştır. Diğer taraftan, test edilen çeşitlerin hiçbirinde Bt9 dayanıklılık geni belirlenememiştir. Çalışma sonucunda; test edilen yerel ekmeklik buğdayların 45 tanesinin (%56) dayanıklı ve 35 tanesinin ise (%44) hassas grup da olduğu belirlenmiştir. Dayanıklı genotipler, ıslah programlarında değerli genetik kaynaklar olarak kullanılabileceği gibi, Bt8, Bt9, Bt10 ve Bt11 dayanıklılık genleri marker destekli seleksiyon stratejileri kullanılarak hastalığa dayanıklı buğday hatlarının geliştirilmesine de katkı sağlayacaktır.