2
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Batı Anadolu Türkmen beyliklerinde eğitim-öğretim faaliyetleri
Anadolu Selçuklu Devleti'nin 1243 Köseda Sava'nda Moollarayenilmesiyle Anadolu'daki siyasi birlik bozulmu ve Anadolu'nun her yerinde birçokbeylik kurulmutur. Mentee Beylii, Aydn Oullar Beylii, Saruhan Oullar,Germiyan Oullar ve Karesi Beylii, bu Türkmen beyliklerinin Bat Anadolu'dakurulanlardr. Bu beylikler, kurulduklar bölgelerde, Türk kültürünü yaatmlar,korumular ve gelecee tamlardr. Anadolu Selçuklular ile Osmanllar arasnda birköprü görevini üstlenen bu beylikler, Türkçenin zenginlemesine katkdabulunmulardr. Anadolu Selçuklu Devleti döneminde Arapça ve Farsçanngölgesinde kalan Türkçe, bu beylikler döneminde daha saygn bir konumagetirilmitir. Bunun yan sra hükümdarlar, Anadolu'ya çok farkl bölgelerden gelenilim adamlarn, düünürleri korumulardr. Tarihi belgelerde bilim adamlarnaduyulan büyük saygnn izlerini görmek mümkündür. Ayrca bu düünürlerin her türlübirikiminden faydalanmaya çalmlardr. Bu amaçla birçok yerde medreseler,kütüphaneler kurmulardr.Bu beylikler, Orta Asya Türk kültürü, /slam kültürü ve Selçuklu kültürlerininbir sentezi gibidir. Bu sentez eitim tarihi açsndan son derece önemlidir. O döneminkaynaklar incelendiinde Beylikler döneminde çok canl bir düünce ortamnn varolduu görülür. Medrese, tekke, zaviye gibi geleneksel eitim kurumlar etrafndayürütülen eitim-öretim faaliyetleri Anadolu Selçuklularnn bir devam eklindedir.Medreselerde /slami bilimler bata olmak üzere, pozitif bilimler de okutulmutur.Eitim kurumlarnda müderris-talebe ilikileri o dönemki insan düüncesini çok iyiyanstr. /bn Batuta gibi ünlü gezginler, bize o dönemin eitim-öretim atmosferiniçok iyi yanstmaktadrlar. Öretme metotlarnn klasik usullerle yapldmedreselerde, eitim ilerinin uzman bir kadro tarafndan yürütüldüünü görmekteyiz.?Müderris, Hoca, Muid? gibi ünvanlar alan öretmenlerin; ?Talebe, Danimend? adverilen örencileri vardr. Bu örenciler örenimleri sonunda ?icazet? ad verilen birçeit diploma ile mezun edilirlerdi.Anadolu'da faaliyet yürüten tasavvuf merkezli hareketlerin eitime getirdiklerifarkl bak açlar önemlidir. /ran, Orta Asya, Msr, Horasan gibi bölgelerdenAnadolu'ya gelen ünlü düünürler Anadolu'nun düünce ortamn ekillendirmilerdir.Mevlana, Hoca Ahmet Yesevi, Hac Bekta- Veli, Muhyiddin Arabî ve Yunus Emregibi mutasavvflarn düünceleri Anadolu insann derinden etkilemitir. Budüünürlerin savunduklar fikirler yaadklar çalar da amtr. Öyle ki bu büyükmutasavvflarn fikirleri yeni dinsel ve felsefi açlmlar da beraberinde getirmitir.Mevlevilik, Ekberilik, Hurufilik, Bektailik, Yesevilik, bunlardan sadece birkaçdr.Bunlarn dnda mesleki dayanma örgütlerine de rastlarz. Ahilik bunlarn bandagelmektedir. Ahilik, bir meslek örgütlenmesinin ötesinde felsefi ve dinsel niteliklertar. Vakflar da o dönemin eitim-öretimine yön veren kurumlardandr.Kütahya, Birgi, Tire, Peçin, Ayasolu, Mula, Manisa, Balat, Milas gibi BatAnadolu ehirleri, beylikler döneminde balca ilim merkezleri olmulardr. Bumerkezlerde yetien bilim adamlar, airler, edebiyatçlar, mutasavvflar, BatAnadolu'da çok canl bir düünce ortamn yaratmlardr. Bu canlln olumasndailim adamlarn koruyup gözeten yöneticilerin önemli katklar vardr. Bat AnadoluBeyliklerinden günümüze kadar kalan çok sayda medrese kalnts ve edebi eser odönemdeki düünce hayatnn zenginliinin en açk kantlardr.Bat Anadolu'da kurulmu olan Türkmen Beylikleri'nde yaratlan zengindüünce ortam, o dönem için ileri bir noktadr. Orta Asya, /slam ve Selçuklu mirasüzerine kurulan bu üç boyutlu sistem kendine özgü yeni bir üslup meydana getirmitir.
Doğal afetlerin toplumsal tarihin oluşumundaki etkisi ve tarih öğretimindeki yeri
Doğanın iç dinamikleri sonucu oluşan ve insan iradesinin tamamen dışında gelişen olaylar doğal afet olarak adlandırılmaktadır. Deprem, sel ve su bask n?, salg n hastalık, toprak kayması, heyelan, fırtına, aşırı sıcaklar, kar ve don olayları, kurakl k ve kıtlık gibi insan iradesini aşan, buna mukabil toplumsal yaşamı doğrudan etkileyen bu afetler; insan yaşamındaki önemlerine karşın modern tarihçilikte yeterince araştırılmamıştır. İlk ve orta öğretim ders kitaplarında da yeterince işlenmemiştir. Doğal afetlerin oluşumuna engel olabilmek mümkün olmamakla birlikte; toplumun bu olaylar n tarihsel boyutlar n irdeleyebilecek derecede ? ? bilgilendirilmesi, yaşanabilecek doğal afetlerin sonuçlarının en hafif şekilde atlatılmasına yardımcı olacaktır. İşte bu bilgiler ışığında toplumun bilinçlendirilmesi, doğal afetlerin toplumsal tarih üzerindeki etkilerini irdeleyebilmelerinin sağlanması, önceden al?nabilecek tedbirlerle bunlar n en az zararla atlatılabilmesine olanak sağlayacaktır. Bu tez, bu önemli konuda bir materyal olarak toplumsal bilincin gelişmesine katkıda bulunacak, ayrıca uygulanabilecek yararlı davranışları gösterme yolunda bir adım olacakt r. Araştırmalar sonucunda oluşturulan ?DOĞAL AFETLERİN TOPLUMSAL TARİHİN OLUŞUMUNDAKİ ETKİSİ VE TARİH EĞİTİMİNDEKİ YERİ? adlı tez, doğal afetin tanımı ve kapsamı, depremler, su baskınları, çekirge istilaları, kurakl?k, k?tl k gibi doğal afetlerin belli başlılarını ve bunların toplumsal hayat? nas l etkilediklerini, doğal afetler karşısında Osmanlı Devletinin tutumunu ve günümüzdeki tarih ders kitaplar nda bu konu ile ilgili bölümlere daha fazla yer verilmesinin önemini anlatmaktad